De helft extra terugbetalen

De regering gaat studenten die onterecht een uitwonende beurs krijgen aanpakken.

Vier vragen en antwoorden over het probleem en de strategie van het kabinet.

Het kabinet wil studenten die frauderen met de studiebeurs hard aanpakken, zo kondigde staatssecretaris Halbe Zijlstra (Onderwijs, VVD) vrijdag na afloop van de ministerraad aan. Studenten die te veel studiefinanciering ontvangen doordat ze zeggen dat ze uitwonend zijn terwijl ze thuis wonen, krijgen een boete van vijftig procent van het geld dat ze ten onrechte hebben ontvangen. En ze moeten het te veel ontvangen bedrag terugbetalen. Als een student een tweede keer de fout ingaat, wordt zijn studiefinanciering stopgezet en met terugwerkende kracht teruggevorderd. Ook wordt er aangifte gedaan bij het Openbaar Ministerie.

1 Waarom komt het kabinet met deze maatregel?

„Het kabinet wil over de hele linie strenger optreden tegen fraude, of het nu gaat om fraude met een uitkering of met een studiebeurs”, zei Zijlstra in een toelichting. Frauderende studenten ontvangen een hogere beurs. De uitwonende beurs bedraagt 266 euro per maand, de thuiswonende beurs 95 euro.

Het kan om veel geld gaan. Een student die vier jaar lang thuis woonde maar deed alsof hij uitwonend was, heeft ruim achtduizend euro te veel gekregen. Dat moet hij terugbetalen, en daar komt nog een boete van vierduizend euro bovenop. En eventueel een strafrechtelijke vervolging. Die bedragen worden nog hoger als er sprake is van een aanvullende beurs. Die is maximaal 219 voor thuiswonende studenten en 240 voor uitwonenden.

2 Om hoeveel studenten gaat het?

Dat is onduidelijk. Zijlstra houdt het op „een aanzienlijk aantal” studenten die samen voor een bedrag tussen de 30 en 80 miljoen euro frauderen. Op zijn ministerie circuleren getallen van tienduizenden frauderende studenten en een fraudebedrag van tientallen miljoenen euro’s. De Dienst Uitvoering Onderwijs (DUO, voorheen IB-Groep), verantwoordelijk voor het uitkeren van de beurs, houdt het op 27 miljoen euro.

3 Hoe moeten die studenten worden opgespoord?

Nu vergelijkt DUO het woonadres van de student met het adres van diens ouders, dat de student alleen hoeft op te geven bij een aanvullende beurs. Straks gaat de DUO alleen nog maar de gemeentelijke basisadministratie controleren van de gemeente waar de student zegt te wonen. Dat mag niet het adres van zijn ouders zijn. Als blijkt dat er iets niet klopt, moet de student zelf bewijzen dat hij wel degelijk op zichzelf woont.

4 Welke bezwaren kleven er aan deze maatregel?

Sander Breur, voorzitter van studentenbond LSVB, zegt dat „het prima is” dat frauderende studenten gestraft worden, maar hij ziet ook grote nadelen. Flink wat studenten staan om hele andere redenen niet ingeschreven in de gemeentelijke basisadministratie. Vaak komt dat door huisbazen die niet willen dat hun huurders zich bij de gemeente melden, omdat de kamer illegaal wordt onderverhuurd. Breur: „Straks worden studenten er de dupe van dat hun huisbaas geen trek heeft om belasting te betalen. En omdat er in veel steden kamernood heerst, is een flink aantal studenten aangewezen op dit soort verhuurders.”

Daar komt bij dat veel studenten vaak verhuizen, omdat hun huisvesting slechts tijdelijk is. Ze zitten in anti-kraakwoningen of huizen die zullen worden gesloopt. Het werkt niet als die studenten elke keer hun gegevens in de gemeentelijke basisadministratie moeten aanpassen, vindt Breur. „De informatiestromen lopen vaak achter.” De LSVB gaat studenten die onterecht worden aangepakt juridische hulp verlenen.