Schrille kreten

Het wijst misschien op een slecht karakter, maar steeds speelt er niet een glimlach maar een brede grijns over mijn gezicht als ik denk aan de keren dat de gewijde stilte van een schaakwedstrijd werd verstoord door een schreeuw die door merg en been ging, als van een dier in doodsnood.

De meest hartverscheurende schreeuw hoorde ik lang geleden op een clubavond in Amsterdam. Hij kwam uit de mond van Willem Verloren van Themaat. ‘Verloren van Themaat’ zeiden we soms als er gevraagd werd hoe we gespeeld hadden, ook als we van iemand anders hadden verloren.

Ik noemde hem net Willem, maar in feite kende ik hem als W.A. Verloren van Themaat, een geleerde mathematische logicus, esperantist en schrijver van deskundige ingezonden brieven in allerlei kranten. Behalve geleerd was hij ook een beetje onhandig.

Die avond was zijn tegenstander niet op tijd aan het bord verschenen. In zo’n geval drukte je de klok van die tegenstander in en als hij er na een uur nog niet was, had hij verloren.

Naarmate de klok liep, veranderden je gevoelens. In het begin dacht je ‘man schiet op, ik wil met onze partij beginnen’, maar als het lang duurde begon je te hopen dat hij niet meer zou komen, zodat je zonder spelen zou winnen.

De hartverscheurende schreeuw van Verloren van Themaat kwam na een uur, toen hij ontdekte dat hij per ongeluk niet de klok van zijn tegenstander in werking had gezet, maar zijn eigen klok, zodat hijzelf de tijd had overschreden en de partij had verloren.

Iets minder dramatisch, maar wel grappig, was de schreeuw van de vrouw van SamuelReshevsky, tijdens de Olympiade in Nice in 1974. Reshevsky kwam vaak in verschrikkelijke tijdnood, maar meestal wist hij zich dan goed te redden, maar niet die keer, toen zijn vrouw, die zag dat haar man nog maar luttele seconden op de klok had, hem opeens opschrikte met de noodkreet: ‘Sammy, watch your clock!!’

Ik moest aan die oude noodkreten denken door een verslag van de laatste ronde van het Tal Memorial toernooi in Moskou. In een eindeloos lange partij stond Alexander Grisjtsjoek glad verloren tegen Hikaru Nakamura.

Zijn kleine dochtertje Masja moet dat begrepen hebben, want ze riep (wel honderd keer volgens de Russische verslaggever) „Pappa verliest niet, pappa gaat winnen!” Misschien hielp het. Toen haar vader door een wonder remise uit het vuur had gesleept, vroeg Masja waarom hij zo lang moest spelen, wel zeven uur. „Omdat ik tegen een heel boze meneer speelde, die maar niet op wilde houden”, zei Grisjtsjoek.

Het was een belangrijke partij, want als Nakamura die gewonnen had, was hij gedeeld eerste geworden. Nu bleef hij een half punt achter op de winnaars, Aronian, Karjakin en Mamediarov.

Sergei Karjakin-Vladimir Kramnik, Tal Memorial

1. e4 e5 2. Pf3 Pf6 3. Pxe5 d6 4. Pf3 Pxe4 5. Pc3 Pxc3 6. dxc3 Le7 7. Le3 0 0 8. Dd2 Pd7 9. 0-0-0 Pe5 10. h4 c6 11. c4 Le6 12. Pg5 Lf5 Na 12...Pxc4 13. Dd3 (13. Pxe6 leidt tot een ongeveer gelijk eindspel) Lxg5 14. hxg5 g6 15. Lf4 heeft wit goede compensatie voor de pion. 13. Kb1 Te8 14. f3 h6 15. Le2 Koel gespeeld. 15...d5 Kramnik waagt het niet om het stukoffer aan te nemen. Na 15...hxg5 16. hxg5 heeft wit gevaarlijke aanvalkansen. 16. g4 Lg6 17. f4 Alles even energiek. Als zwart nu het paard neemt met 17...hxg5 is zowel 18. hxg5 als 18. fxe5 goed voor wit. 17...dxc4 18. Dc3 Pd3 19. f5 Weer sterk gespeeld. Na 19. Dxc4 zou zwart met 19...Pxb2 20. Kxb2 Lf6+ de aanval over nemen. 19...Lxg5 Overal staan stukken in. 20. fxg6 Txe3 21. gxf7+ Dit is misschien het enige moment dat wit niet de beste zet vindt. Meteen 21. Dxc4 was sterker. 21...Kf8 22. Dxc4

Nu had zwart met 22...Lxh4 23. Lxd3 Lf6 nog goed kunnen vechten. 22...Txe2 Maar hierna is wits voordeel groot. 23. hxg5 Dxg5 De laatste kleine kans was 23...b5 24. Dc3 b4 25. Dc4 Dd5. 24. Dxd3 De3 25. Dh7 Nu slaat wits koningsaanval door. 25...De4 26. Dg8+ Ke7 27. Dxg7 Dxc2+ 28. Ka1 Tf8 29. Thf1 Td2 30. Tfe1+ Te2 31. Dc3 Kxf7 32. Df3+ Zwart gaf op.