Niet de majesteit, maar de politici zijn het probleem

Past onze constitutionele jas bij het huidige Nederland? Naar aanleiding van de uitslag van de verkiezingen in 2006 kwam ik tot de conclusie dat de oude jas heeft afgedaan. Er bestaat een kloof tussen de constitutionele spelregels en de politieke realiteit. Ook in 2006 bracht de uitslag van de verkiezingen een ingewikkelde politieke constellatie voort. Partijen die niet met elkaar konden regeren, werden gedwongen om samen een kabinet te vormen. Het kabinet van ‘samenleven’ kon niet als één team opereren, met alle gevolgen van dien: de verloren jaren van Balkenende IV ten tijde van een ernstige economische crisis.

De verkiezingen van 9 juni 2010 bevestigden wederom mijn opvatting dat we niet meer passen in dit oude conditionele design. Ook deze uitslag leidde tot bijzondere toestanden. Eindelijk lukte het de partijen om een kabinet te vormen, maar er is een probleempje: een meerderheid met één stem. Dit probleem kwam deze week genadeloos naar voren door de perikelen rond het Kamerlid Eric Lucassen (PVV).

RTL Nieuws maakte openbaar dat hij in de jaren negentig van de vorige eeuw door een militaire rechtbank was veroordeeld wegens ontucht. Hier moeten we het woord ontucht nuanceren. Ontucht verwijst volgens het Wetboek van Strafrecht naar een moreel verwerpelijke, seksuele handeling: seks met minderjarigen, gedwongen seks of pogingen daartoe. Ontucht volgens het militaire recht, het geval van Lucassen dus, houdt iets anders in. Het is militairen verboden om liefdesrelaties te hebben met ondergeschikten. De erotische affaire van Lucassen was geheel vrijwillig van aard, zei een betrokkene deze week tegen RTL Nieuws. Desondanks werd Lucassen tot een week voorwaardelijke militaire detentie en een boete van paar honderd gulden veroordeeld. Al met al niet een ernstige overtreding.

Echter, Lucassen melde dit niet bij zijn politieke leider Geert Wilders. Dat is een politieke zonde van de eerste orde, maar Lucassen heeft meer op zijn kerfstok. Recentelijk werd hij beboet wegens baldadigheid in zijn wijk. De maat was vol. Terecht probeerde Wilders hem uit de Kamer te zetten, maar dat kan niet. Wilders is daartoe niet bevoegd. Wie is daartoe bevoegd? De kiezer, maar heeft de kiezer bewust, met voorkeurstemmen, voor deze man gekozen? Nee. De kiezer heeft vooral op Wilders gestemd. Waarom wil Lucassen de Kamer niet verlaten? Volgens alle analisten blijft Lucassen in de Kamer omdat hij de salariëring van Kamerleden prettig vindt. Dit geldt wellicht niet alleen voor Lucassen, maar ook voor andere Kamerleden.

Een paar jaar geleden werd de SP bedonderd door Kamerlid Ali Lazrak. Ook hij had een conflict met zijn politieke leider, niet een inhoudelijk conflict, maar een financieel conflict. Ook Ali zag het salaris van een Kamerlid wel zitten. Hebben Ali en Eric enige vorm van mandaat gekregen van het volk? Nee. Weinig mensen hebben op deze lieden gestemd. Toch beschermt de Grondwet hun positie: ze zijn onaantastbaar omdat ze volksvertegenwoordiger zijn. Het principe is mooi, maar het is in dit geval totale fictie. Moeten we met deze constitutionele fictie doorgaan?

Nee, we moeten deze fictie in overeenstemming brengen met de werkelijkheid. Daarmee kunnen we ook de kloof tussen burger en politiek trachten te dichten. Eigenlijk moet het Nederlandse kiesstelsel worden herzien. Ali, Eric en de rest moeten gewoon een duidelijk, aanwijsbaar mandaat krijgen van de kiezer. Door de regionalisering van het kiesstelsel zullen de kandidaten gedwongen worden om niet fictief, maar met de reële stemmen van burgers te worden gekozen. Kijk naar Duitsland, Amerika of Engeland. Hun kiesstelsels verschillen; desalniettemin hebben ze als uitgangspunt een reëel en niet een fictief volksmandaat. Wie geen reëel mandaat heeft, mag niet worden toegelaten tot het parlement. Het kiesstelsel van Nederland moet worden gewijzigd, voordat we Weimar-achtige trekjes vertonen.

In plaats van het kiesstelsel te herzien, willen PvdA, PVV en een aantal andere fracties de positie van de koningin in de Grondwet wijzigen. Zou de afwezigheid van Beatrix bij de kabinetsformatie een ander kabinet hebben voortgebracht? Haar rol in de formatie behoort tot de ongeschreven constitutionele regels, geen echte regels dus, maar traditie. Wie was en is de echte baas bij de formatie? Het parlement, waar een meerderheid bestond en bestaat voor een minderheidskabinet.

Beatrix heeft een minderheidskabinet met de gedoogsteun van Wilders niet onmogelijk gemaakt. En Job Cohen? Ja, weer gaan we toe naar een extreem gevoelig instituut. Meneer Cohen heeft dit kabinet mogelijk gemaakt door het uitsluiten van een middenkabinet. Tegelijkertijd eiste hij dat de vorming van een rechts kabinet serieus moest worden onderzocht. Dat onderzoek leidde tot de vorming van dit kabinet. Niet de rol van Beatrix, maar de rol van Cohen bij de vorming van dit kabinet moet in de PvdA-kringen aan een kritisch onderzoek worden onderworpen. Dit zal waarschijnlijk gebeuren na de Statenverkiezingen.

Politici moeten over de echte problemen praten. Zij, de politici zelf, vormen die echte problemen. Ik vrees dat een meerderheid van de Kamerleden de kiesdrempel niet kan halen in het geval van een duidelijk regionaal afgebakend mandaat. Daarom willen ze de Nederlandse constitutionele orde niet moderniseren en hervormen. Moderniseren betekent meer democratie en minder regentenpolitiek. Daarom zijn deze Haagse lui ook tegen de gekozen burgemeester. Voorlopig zullen ze in Den Haag geen enkele poging doen om de gekozene en de kiezer dichterbij elkaar te brengen. Als afleidingsmanoeuvre onderwerpen ze het Koningshuis aan een meeslepende discussie en controle.

Als ze oprecht zijn, moeten ze zichzelf aan een ware kiezerscontrole onderwerpen. Mensen denken nu dat er ordinaire zakkenvullers rondlopen in Den Haag. De koningin doet tenminste iets nuttigs. Zij is en blijft onze vorstin. Alleen moet zij durven ook de vorstin te zijn van het rechtse deel van Nederland.