Eurolanden als dominostenen

ECB-voorzitter Jean-Claude Trichet spoorde Ierland aan om internationale leningen te accepteren. De Europese bank kan het collectief besmettingsgevaar inschatten.

Toen minister van Financiën Jan Kees de Jager dit voorjaar parlementaire goedkeuring wilde voor Nederlandse leningen aan Griekenland, dachten velen dat dit niet zou lukken. De mening dat ‘die knoflooketers maar naar het IMF moesten’, was in Den Haag wijdverbreid. Maar De Jager had vijf minuten nodig. Hij deed de deuren dicht en legde uit dat Nederlandse banken miljarden euro’s Griekse staatsschuld in huis hadden. Als Griekenland uitgleed, kwam Nederlandse banken in de problemen. En die hadden al problemen, nietwaar? Dat betekende dus onherroepelijk nieuwe kapitaalinjecties door de overheid. Al snel had De Jager de parlementariërs ‘om’: het ging hier niet om Grieken redden, maar om puur Hollands eigenbelang.

Andere Europese ministers deden in hun parlementen hetzelfde. Ze gaan het binnenkort weer doen, als Ierland om leningen vraagt. „Kiezers kennen in Europa nog grenzen,maar de financiële sector niet meer”, zegt Charles Wyplosz, hoogleraar aan het Graduate Institute in Genève. „Een lening verstrekken aan een zwak euroland komt voor sommige landen neer op een redding van een nationale bank.”

Als Ierland geen leningen krijgt van IMF en eurolanden, slurpen Ierse zombiebanken alsmaar meer cash van de overheid op. In de neerwaartse spiraal die zo ontstaat, zijn ‘bankruns’ denkbaar: mensen halen hun geld van de bank en stoppen het onder hun kussen of zetten het weg in een ander land. Nu Ierland geld lenen om de onvermijdelijke crash te voorkomen, is voor andere Europese landen goedkoper dan de boel op zijn beloop laten waardoor staatspapier helemaal niets meer waard wordt. Het meest blootgesteld is (niet-euroland) Groot-Brittannië; op de voet gevolgd door Duitsland. Beide landen hebben een zieke banksector, voor een groot deel geschraagd door de overheid. Elke financiële tegenvaller raakt niet alleen banken, maar ook hun overheid. Hoe langer je wacht, hoe groter de klap. En hoe meer er straks moet worden bezuinigd. De burgers betalen uiteindelijk voor elke crisis de rekening.

Daarom drongen eurolanden, de Europese Centrale Bank (ECB) én de Britten er deze week bij Ierland op aan gebruik te maken van het leningenpakket – het Europese Financiële Stabiliteitsfonds (EFSF). Londen past zeven miljard bij. „Financiële integratie in de eurozone heeft de situatie gecreëerd waarin schuld zowel ‘binnenlands’ als ‘buitenlands’ is”, schrijven economen van het IMF deze week in een voorstel voor een permanent crisismechanisme (het EFSF loopt tot 2013). Als een euroland, zelfs een kleintje, zijn schulden niet kan betalen „bedreigt dat de solvabiliteit van financiële instellingen van partnerlanden”.

Daarom is dit ook een probleem voor de ECB. Sinds 2008 biedt de ECB banken goedkope leningen om ze door de crisis te helpen. Zieke en gezonde banken gebruiken het. Als onderpand mogen ze staatsobligaties inleveren die risico’s bevatten die de ECB vroeger weigerde. Sinds mei koopt de centrale bank ook staatsobligaties. Om welke landen het gaat, meldt zij niet. Maar volgens de Ierse centrale bank zit een kwart van alle uitstaande ECB-leningen in Ierland – 130 van de 508 miljard euro – omdat Ierse banken niet meer op kapitaalmarkten kunnen lenen. Dit totaal is niet dramatisch: eind juni stond er nog 910 miljard euro uit. De ECB is een van de weinigen die de weinig florissante situatie bij Europese banken overziet, en collectief besmettingsgevaar kan inschatten. Deze week porde voorzitter Jean-Claude Trichet Ierland nadrukkelijk om de internationale leningen te accepteren.

Voor Daniel Gros, econoom bij de Brusselse denktank CEPS, is de kern van het probleem dat eurolanden weigeren hun banken te dwingen de balansen op te schonen zodat ze van het staatsinfuus kunnen. Gisteren zei hij dat landen daardoor zeer kwetsbaar blijven voor risico’s van anderen. Als dominostenen. „Het probleem is dat problemen momenteel niet worden opgelost. Velen geloven dat de eurozone gewoon van de ene crisis naar de andere gaat.”