Erotische plaatjes voorspellen

A photograph of Marilyn Monroe by Tom Kelley that was published as the centerfold in the first issue of Playboy magazine is part of an auction sale at Christie's International Plc in New York on Wednesday, December 17, 2003. Source: Christie's International Plc/via Bloomberg News VIA BLOOMBERG NEWS

Binnenkort publiceert een onder vakgenoten bekende sociaal psycholoog een artikel in een van de sociaal-psychologische toptijdschriften waarin hij het bestaan aantoont van psi, onverklaarbare informatieoverdracht, in dit geval vanuit de toekomst naar het heden. En voordat u denkt ‘hoe kan deze krant dat nu al weten?’ – het artikel Feeling the Future van Daryl Bem van Cornell University staat al op zijn website en er staat op dat het binnenkort in Journal of Personality and Social Psychology zal verschijnen.

Bem presenteert negen experimenten waarin mensen vanuit de toekomst lijken te worden beïnvloed of (onbewust) iets lijken te weten wat ze nog niet kunnen weten. Althans, waarin dat nét iets vaker gebeurt dan op grond van het toeval verwacht zou worden. Zo blijkt dat mensen in 53,1 procent van de gevallen correct voorspellen dat een erotisch plaatje links of rechts op het computerscherm zal verschijnen. (Bij kuise plaatjes was er geen verschil.)

In een ander experiment kregen mensen een woord met een duidelijk positieve of negatieve gevoelswaarde (‘mooi’, ‘lelijk’) zo snel over het scherm geflitst dat ze het niet bewust konden waarnemen. Als ze dan direct erna van een afbeelding moeten zeggen of die prettig of onprettig is, doen ze dat sneller als de afbeelding dezelfde gevoelswaarde heeft als het woord – een klassiek priming-onderzoek. Maar de proefpersonen van Bem deden het óók sneller als ze eerst de afbeelding beoordeelden en daarna de woordflits met dezelfde gevoelswaarde kwam. Alsof die flits hen vanuit de toekomst beïnvloedde. Volgens Bem is er nu nog geen verklaring voor de resultaten, maar die zou, schrijft hij, gezocht kunnen worden in kwantumverstrengeling (waarbij metingen aan een deeltje een ander deeltje op afstand beïnvloeden).

Op het blog van het populair-wetenschappelijke Psychology Today wordt gereageerd op Bems artikel. Eén collega is enthousiast, de anderen noemen de effecten klein, de statistische methoden niet streng genoeg. Eén reageert vermoeid op de niets-verklarende passages over kwantummechanica, een ander vraagt zich melig af waarom Bem geen beter onderzoek, bijvoorbeeld ‘uit de toekomst’ aanhaalt.

Ze hadden trouwens kunnen weten dat dit artikel er ooit zou komen. Bem publiceerde in 1994 ook al over psi. Over de nieuwe studies deed hij 7 jaar, mailt hij. Hij heeft ze expres zó ontworpen dat anderen ze makkelijk kunnen nadoen – dat wil hij graag. Maar hij waarschuwt dat het moeilijk is kleine effecten te repliceren.