Een ongepoetste beek, zomaar in de kelder

Waar winden dorpelingen zich over op? In het dorp Baarlo stroomde beekwater de huizen binnen.

Nederland, Baarlo, 17.11.2010 Naweeen hoog water Kwistbeek in Baarlo, gemeente Maasbree. Piet Janssen (80) woont aan de Kwistbeek en ondervond samen met zijn broer veel last van de beek. Piet in de kelder van de boerderij. foto: Chris Keulen

Tachtig jaar lang, sinds zijn geboorte, woont Piet Janssen langs de beek en nog nooit was het water de boerderij en de schuren binnengestroomd. Afgelopen zaterdag was het zover. „Het ging ontzettend snel.” De kelder liep vol. De houten keldertrap raakte los van de muur. Porseleinen koppen en schotels dreven in bruin water. Deze dag hebben Piet en zijn zes jaar jongere broer Frits de hele dag porselein gepoetst. Het water is gezakt. Maar de brug over de beek naar het erf is zwaar beschadigd. „Die moet eruit.”

Ongeveer dertig woningen in de buurtschap Soeterbeek bij het dorp Baarlo (net onder Venlo) hebben overlast gehad. De bewoners werden door het water overvallen. De dochter van Annelies Kuypers riep zaterdagochtend om half zeven tegen haar ouders dat het water in de Kwistbeek flink hoog stond. De ouders sliepen verder. Drie kwartier later belde een overbuurman om te zeggen dat hun huis door water was omsingeld. „Hoe kan dat in zo’n korte tijd?”, vraagt Annelies Kuypers zich vertwijfeld af. Het water stroomde naar binnen. „Ik dacht het eerst aan mijn vlees en mijn meubels”, vertelt ze. In de huiskamer loeien drogers. De meubels staan op stenen. Het vlees in de vriezers is elders ondergebracht. „Ik had net een varken geslacht.”

Grote hoeveelheden ingemaakte groente en fruit zijn verloren. Met vijftien man uit de buurt kreeg de familie Kuypers zaterdag het water weg. Ze stonden op het punt aan tafel te gaan voor een gezamenlijke maaltijd. De mannen lieten op zich wachten. „Ik heb ze gebeld, want de friet werd koud”, zegt Annelies Kuypers. Maar de mannen waren weer aan het werk gegaan. Want de beek zwol plotseling weer aan en weer stond het huis onder water. „Hoe kan dat? Er is iets bij het waterschap helemaal misgegaan.”

Het Limburgse dorp Baarlo heeft het zwaar te verduren gehad. In zowat heel Nederland wisten de waterschappen ondanks grote hoeveelheden regenwater en de gestegen afvoer van de Maas overlast te voorkomen. Hier maakten inwoners angstige uren door. Voormalig varkenshouder Leo Kessels woont recht tegenover de plaats waar twee beken samenvloeien. In 1993 en 1995 stond zijn boerderij onder water, door de Maas enkele honderden meters verderop. Nu stroomden de beken over. Zijn huis en erf heeft het water niet bereikt, mede dankzij een strook puin die hij liet storten. Helemaal onbegrijpelijk vindt hij de overstromingen niet. „Het waterschap poetst de beken niet.” Hij wijst naar de Bosbeek. De ene oever is gemaaid. De andere kant, waar bomen staan, niet. „Vinden ze te moeilijk.”

Ook Marie-José van Welie beleefde lastige momenten. „We zijn hier in 1993 komen wonen. Kort daarna overstroomde de Maas. Het was toen kantje boord. We hebben toen bedacht dat we nooit een houten vloer zouden nemen. Dit jaar durfden we het aan. We waren zaterdag de vloer aan het leggen en toen begon het. We hebben het droog gehouden.”

Het waterschap Peel en Maasvallei heeft deze week vergaderd en besloten een onderzoek in te stellen. Over de oorzaak valt nog niets te zeggen. Dijkgraaf Toine Gresel: „Burgers mogen zeggen wat ze willen. Wij willen niet speculeren. Wij analyseren.”

De dijkgraaf staat naast een monumentale watermolen in Baarlo waarvan de omgeving blank heeft gestaan. Gemeentelijke stratenmakers vervangen weggeslagen klinkers. Gresel toont grafieken waaruit blijkt dat in Baarlo extreem veel regen is gevallen. „In twee dagen negentig millimeter. Dat komt eens in de duizend jaar voor.”

Toch kan de wateroverlast niet alleen door regen worden verklaard. En misschien ook niet uit de almaar toenemende hoeveelheid water die niet meer in de grond zakt, maar door alle bebouwing onmiddellijk afstroomt naar de beken. Dus misschien waren niet alle roosters tegen bladval goed schoon? Of heeft het onderhoud te wensen overgelaten? Of kan de oorzaak wellicht worden gezocht in het laten meanderen van beken, die daardoor op meer plaatsen kunnen overstromen? Tweede Kamerlid Ger Koopmans (CDA) heeft al vragen gesteld. Dijkgraaf Gresel wil niets uitsluiten, maar die laatste optie zou hem verbazen. „We laten beken weer net als vroeger meanderen, juist om het water langer vast te houden.”

De getroffen bewoners kennen de oorzaak ook niet precies. Wel hebben ze zo hun gedachten. Is er niet te lang vergaderd over het inzetten van pompen? Functioneerde de waterbuffer stroomopwaarts, een terrein waar overtollig water tijdelijk wordt opgeslagen? Was die wel goed gevuld? Of is die plotsklaps leeggestroomd?

Het waterschap heeft zijn bedenkingen. Regiomanager Loek Berden: „Die waterbuffer stroomt heel geleidelijk leeg.”