Een man van paradoxen en versleten beloftes

Blaise Compoaré is sinds 1987 president van Burkina Faso. En hij zal het na de verkiezingen van zondag ongetwijfeld weer worden.

Photo: Dirk-Jan Visser / Conakry - Guinea / 06-09-2010: A crowd gathered together near Conakry International Airport to welcome president candidate Alpha Conde, who came back from Burkina Faso where he signed a treaty with his opposer Cellou Dalein Diallo for peace and respect of the elections outcome after the second round of the presidential elections to be held on September 19 2010.

Pauline Bax

Hij is een man van paradoxen. Een pyromaan die zijn eigen branden blust. Hij is een van de meest intrigerende staatshoofden van West-Afrika, en vermoedelijk ook een van de rijkste. En net als veel van zijn collega’s is hij voorlopig niet van plan op te stappen.

Blaise Compaoré, sinds 1987 president van Burkina Faso, is zondag voor de vierde keer in zijn leven kandidaat in presidentsverkiezingen die hij ongetwijfeld gaat winnen. Hij hoeft er niet eens fraude voor te plegen. Nog steeds valt zijn gebrek aan charisma op als hij kaarsrecht achter het spreekgestoelte opnieuw de versleten beloftes doet die hij toch niet zal nakomen. Maar ‘le Blaiso’ heeft van bloedheet Burkina Faso („Het land van de eerlijke mensen”) een redelijk efficiënt land gemaakt waar het Westen gul ontwikkelingsgeld aan geeft.

Voordat hij de macht greep door zijn beste vriend uit de weg te ruimen, de populaire held Thomas Sankara, had Burkina Faso al vier staatsgrepen, eindeloos geknoei met de grondwet en een serie algemene stakingen gekend. De stramme militair bracht stabiliteit. „Zijn populariteit is vooral op angst voor het onbekende gebaseerd”, zegt een analist van een internationale organisatie. „Als je het al populariteit kunt noemen, want er zullen zondag niet veel mensen naar de stembus gaan.”

Het straatarme Burkina Faso was nooit groot genoeg voor de ambities van de nu 59-jarige Compaoré. Als jonge legerkapitein kwam hij halverwege de jaren tachtig in contact met onruststokers als kolonel Moammar Gaddafi en Charles Taylor. In ruil voor de hulp die Liberiaanse ballingen hem gaven bij het uitschakelen van Sankara, hielp hij de Liberianen bij het plannen van een opstand tegen het toenmalige regime van Samuel Doe.

Jarenlang bleef hij de Liberianen steunen, zijn goede vriend Charles Taylor voorop. Chaos genereert geld: de burgeroorlog in Liberia wakkerde een lucratieve wapen- en diamantsmokkel aan. Onder Compaoré werd Ouagadougou, de hoofdstad van Burkina Faso, een doorvoerhaven voor de kalasjnikovs en de raketwerpers waarmee de rebellen Liberia en Sierra Leone aan puin schoten.

De beruchte Russische wapenhandelaar Viktor Bout, die deze week tot woede van Rusland door Thailand aan de VS werd uitgeleverd, was in Burkina Faso kind aan huis. In 2000 meldde een rapport van de Verenigde Naties dat Compaoré en Bout in ruil voor diamanten wapens aan Angola hadden geleverd.

Compaoré kon het niet laten zich vervolgens met het zuidelijke buurland Ivoorkust te bemoeien. Hij kende het goed: hij is getrouwd met een protegee van ex-president Felix Houphouët-Boigny. Compaoré greep niet in toen een groep Ivoriaanse soldaten Ouagadougou als uitvalsbasis gebruikten om een staatsgreep voor te voorbereiden. Die mislukte, maar de rebellen slaagden erin de noordelijke helft van Ivoorkust te bezetten. Het geld voor de opstand, zo werd algemeen aangenomen, kwam van Compaoré. Rebellenleider Guillaume Soro noemde hem zijn „mentor”. Binnen een jaar werd Burkina Faso exporteur van koffie en cacao – landbouwproducten die in het land zelf niet groeien.

Toeval of niet, na de uitlevering van Charles Taylor aan een oorlogstribunaal in 2006 begon Compaoré zich ineens op te werpen als regionale vredestichter. Het was in zijn paleis in Ouagadougou dat de Ivoriaanse rebellen eindelijk vrede sloten met president Laurent Gbagbo. Hij was het die Toerag-opstandelingen tot bedaren wist te brengen en de zwaargewonde juntaleider Dadis Camara van Guinee na een aanslag tot aftreden wist te bewegen. Washington en Parijs hopen dat Compaoré, een christen, oog zal houden op fundamentalistische cocaïnesmokkelaars in de woestijn.

Niemand weet waar Compaoré zijn fortuin heeft geïnvesteerd. Zijn vrouw bezit onroerend goed, zijn zwager beheert de schatkist en zijn broer heeft aandelen in belangrijke bedrijven. Maar Burkina Faso bungelt nog steeds onderaan de ontwikkelingsindex van de Verenigde Naties.

De zestien miljoen Burkinezen gaan ervan uit dat Compaoré president voor het leven blijft: zijn politieke partij wil de limiet aan het aantal ambtstermijnen afschaffen. Dat debat zal pas op gang komen na de verkiezingen, zegt de analist: „Hij wil waarschijnlijk eerst kijken hoe populair hij nog is.”