De gekleurde cijfers van de WK-lobbyisten

Het WK voetbal kon veel meer opleveren dan het kabinet dacht, zei de KNVB. Maar de bond gebruikte onjuiste informatie in zijn lobby voor het WK van 2018.

Nederland, Amsterdam, 12 August 2010 Ruud Gullit zet nog even de financiele voordelen op een rijtje. In de Amsterdam ArenA hebben directeur Harry Been en voorzitter Ruud Gullit van The HollandBelgium Bid op een persconferentie hun indruk gegeven over het bezoek aan Nederland en Belgie in verband met de kandidatuur voor de wereldkampioenschappen voetval in 2018. A FIFA inspection team is visiting Belgium and The Netherlands to evaluate their bid for the World Soccer Championship in 2018. At the end of the visit the CEO of The HollandBelgium Bid, mr. Harry Been, and the president, mr Ruud Gullit, gave a press conference. GVC100812x0338 Goos van der Veen/Hollandse Hoogte Goos van der Veen/Hollandse Ho>

Het was de KNVB die er mee op de proppen kwam. Dat het WK ook geld kon ópleveren.

April 2010. Op het ministerie van VWS in Den Haag spreken de ministers Klink (Sport) en Hirsch Ballin (Justitie) met de burgemeesters van Rotterdam, Eindhoven, Enschede en Heerenveen. Amsterdam wordt vertegenwoordigd door wethouder Gehrels.

Aan de orde is het wereldkampioenschap voetbal in 2018. Het kabinet wil de kandidatuur van Nederland en België ondersteunen. Maar om een WK in de Lage Landen te houden, moeten er honderden miljoenen euro’s in voetbalstadions worden geïnvesteerd. De vraag is wie dat gaat betalen. Het Rijk, zeggen de gemeenten. De steden, zeggen Klink en Hirsch Ballin.

Ook de Koninklijke Nederlandse Voetbalbond praat mee. Volgens de bond is het kabinet veel te somber. Neem het WK in Duitsland in 2006, zeggen de bondsbestuurders: dat leverde winst op. „In het overleg is er door de KNVB nog op gewezen dat er naast kosten ook belangrijke baten voor de overheid zijn”, notuleert een ambtenaar. „Een rapport van de Duitse overheid van 6 december 2006 over het WK meldt dat de overheid 1,2 miljard euro aan belastingen heeft ontvangen.”

Maar die informatie klopt niet. Het rapport dat wordt aangehaald, Fußball WM 2006 – Abschlußbericht der Bundesregierung, maakt nergens melding van belastinginkomsten van 1,2 miljard. Het bedrag komt evenmin voor in andere Duitse overheidsdocumenten. Een woordvoerder van de Duitse regering laat weten dat er „geen officiële schattingen van de belastinginkomsten ten gevolge van het WK 2006 bekend zijn”.

Toch neemt minister Klink het bedrag over. In de brief die hij op 21 april naar de Tweede Kamer stuurt, schrijft de minister dat „de Duitse overheid” heeft becijferd „dat het WK in Duitsland in 2006 alleen al aan belastingen een bedrag van 1,2 miljard euro heeft opgeleverd”.

Hoe kon dit gebeuren?

Het antwoord, zo blijkt uit interne stukken van het ministerie, is de invloed van de KNVB. Een van de hoogste ambtenaren, directeur-generaal Volksgezondheid Paul Huijts, stuurde een powerpointpresentatie met daarop het logo van het HollandBelgium Bid – met dezelfde onjuiste informatie – één op één door naar zijn minister. VWS, zo bevestigen bronnen in Den Haag, wil dolgraag het WK van 2018 naar Nederland halen. Het ministerie was daarom gevoelig voor de lobby van de KNVB.

In december 2009 had het kabinet besloten dat er een ‘maatschappelijke kosten- en batenanalyse’ van het WK moest worden gemaakt. Maar de conclusies van het economisch onderzoeksbureau SEO, gelieerd aan de Universiteit van Amsterdam, zijn niet positief. Volgens het SEO zou het toernooi waarschijnlijk een verlies van 154 miljoen euro opleveren.

KNVB-bestuurder Henny Smorenburg zit aan bij de ambtelijke commissie die het SEO-onderzoek begeleidt. Nog voordat het SEO klaar is, heeft de KNVB vier sportadviesbureaus opdracht gegeven een ‘second opinion’ op te stellen. „Helaas”, schrijven de bureaus in hun tegenrapport, heeft het onderzoek van het SEO „een vrij negatieve toonzetting”. Volgens de bureaus gaat het SEO „op een aantal punten wel erg kort door de bocht”, is hun onderzoek „incompleet” en „soms gebaseerd op onjuiste of achterhaalde aannames”.

Volgens het SEO is voor het bouwen en renoveren van stadions waarschijnlijk 800 miljoen euro nodig. De adviesbureaus vinden dat bedrag veel te hoog. Veel steden hadden al plannen. In Rotterdam wordt al enige tijd gesproken over een nieuw stadion naast de Kuip – zij het iets kleiner dan de voetbaltempel van 80.000 toeschouwers die nodig is voor een WK-finale. Van de 600 miljoen euro die de Nieuwe Kuip gaat kosten, mag volgens de adviesbureaus daarom slechts 200 miljoen worden toegerekend aan de kosten voor het WK. De rest – 400 miljoen – wordt toch al uitgegeven.

SEO-onderzoeker Michiel de Nooij zegt dat die redenering geen rekening houdt met de economische realiteit. „De gemeente moet honderden miljoenen besparen. Het is moeilijk uit te leggen dat je een nieuw stadion bouwt terwijl je Diergaarde Blijdorp wegbezuinigt.” Het Rotterdamse college van B en W zegt nog geen beslissing te hebben genomen over de Nieuwe Kuip. Dat zal pas na 2 december gebeuren, als duidelijk is geworden of Nederland het WK krijgt.

Toch kiest VWS voor de cijfers uit de ‘second opinion’. Minister Klink meldt in april van dit jaar aan de Tweede Kamer dat de Nieuwe Kuip een WK-investering van 200 miljoen vergt. Zo worden de kosten voor het toernooi naar beneden geredeneerd. Volgens het SEO bedragen de totale kosten voor de overheid waarschijnlijk ruim een miljard euro. Klink komt in zijn brief aan de Kamer uit op zo’n 700 miljoen. Onderzoeker De Nooij was verbaasd toen hij de brief van minister Klink las. „Het verraste mij dat de second opinion zo’n grote invloed had.”

Toen De Nooij zag wat volgens het kabinet de ópbrengsten van een WK zouden kunnen zijn, viel hij bijna van zijn stoel. Het SEO had uitgerekend dat het WK zo’n 120 miljoen aan belasting zou opleveren. Dat getal noemde de minister niet: de brief meldt alleen de vermeende belastingopbrengst van het WK in Duitsland – 1,2 miljard. Dat bedrag werd – ten onrechte – toegeschreven aan het WK-rapport van de Duitse regering.

De KNVB wil zelf niet reageren, maar verwijst naar het ministerie van VWS. Dat laat weten zich niet te herkennen in het beeld dat het te weinig kritisch is geweest. Het departement geeft echter toe dat de brief van Klink niet klopt en dat er een „fout bij de bronverwijzing” is gemaakt. Het bedrag van 1,2 miljard euro „is niet afkomstig van de Duitse overheid, maar van een Duits wetenschappelijk rapport”. Deze studie van de econoom Holger Preuss is echter omstreden onder collega’s. Het onderzoek werd mede gefinancierd door de Duitse voetbalbond DFB. „Een groot sportevenement organiseren kost nu eenmaal geld”, zegt SEO-onderzoeker De Nooij. „Daar zijn bijna alle economen het over eens.”

Lees de stukken van VWS en de KNVB op nrc.nl/sport