Alleskunners

Amerikaanse scholieren gaan kapot aan de race naar de top. Een moeder maakte daar een film over, die nu iedereen wil zien.

Anne Hollander is vrijwilliger op Walt Whitman High School in Bethesda, een suburb waar bijna iedereen hoog is opgeleid. Zes jaar geleden richtte zij daar een ‘comité stressbestrijding’ op, dat pleit voor minder huiswerk en meer vrije tijd. Toch belandde nota bene haar eigen zoon drie jaar later in een ernstige depressie. Hij was toen zestien jaar oud en een straight-A student: hij haalde uitsluitend de hoogste cijfers. Vier maanden ging hij nauwelijks naar school, zes maanden slikte hij antidepressiva en nog langer zat hij in therapie.

Anne Hollander kent op Whitman nog twaalf tieners met vergelijkbare problemen. „Toen ik zelf openhartig bleek, vertelden ook andere ouders wat iedereen verzwijgt.” Dat hun overspannen kinderen depressief zijn. Medicijnen of drugs gebruiken. En waarom ze maanden van school verdwenen: „Sommigen zijn opgenomen in ziekenhuizen, anderen worden door ouders naar therapeutische programma’s in de wildernis gestuurd. Dat hoor je ook veel.”

Vorige week draaide in Bethesda op een andere school, Bethesda-Chevy Chase High School, een documentaire over dit verschijnsel. Race to Nowhere is niet in bioscopen te zien, maar een groot succes op scholen in heel Amerika. Toen Anne Hollander een paar weken geleden een vertoning op Whitman High organiseerde, kwamen al 350 ouders door de stromende regen. De zaal op Bethesda-Chevy Chase High was met zo’n 500 ouders gevuld. Iedereen was blank en voortreffelijk gekleed, zelfbewuste moeders keken elkaar aanvankelijk kil aan. Maar na de film was de sfeer veranderd. Toen klonk opgelucht gekwetter van mensen die zich begrepen voelen en depten ouders hun ogen met zakdoekjes.

De maakster van Race to Nowhere, Vicki Abeles, had geen filmervaring toen haar drie kinderen ziek werden van de stress. Ze werkte bij onder meer Goldman Sachs. Omdat het haar nauwelijks lukte de werklast van haar kinderen te verlichten, vroeg ze onderwijsexperts wat er aan de hand was. Ze schrok zo van de antwoorden, dat ze besloot een documentaire te maken. Veel kinderen in Amerika gaan kapot aan de race naar de top, is de nogal overtuigende boodschap.

Race to Nowhere laat zien dat de schoolstress van tieners zich niet beperkt tot de upperclass alleen. De kinderen in de film komen uit alle lagen van de bevolking. Ook ongeschoolde immigranten met begaafde kinderen eisen bijvoorbeeld dat die het tot de beste universiteiten schoppen. Zij begrijpen niet altijd dat je tegenwoordig zelfs voor een studiebeurs voor een middelmatig college hoge cijfers moet hebben. Plus graag een schitterend curriculum vol topsport en andere activiteiten van belang, die zonder geld lang niet altijd bereikbaar zijn. Hun kinderen leggen dat voor de camera wanhopig uit. Eentje heeft ouders die serieus verwachten dat ze naar Harvard gaat.

Onderwijsdeskundigen vertellen in de film hoe de prestatiecultus in Amerika verhevigde sinds acht jaar geleden onder Bush de No Child Left Behind Act is aangenomen: een goedbedoelde wet met, daar is iedereen het hier wel over eens, desastreuze gevolgen. Het idee was dat alle kinderen gelijke kansen zouden krijgen. Leerlingen moesten daarom voortaan rigoureus worden getest, en scholen en leraren worden sindsdien afgerekend op de uitkomsten. Onderwijs ging om topscores draaien. Angst voor de recessie deed de rest.

Iedereen met enig talent streeft nu naar straight-A’s. Een beetje scholier kiest daarnaast Advanced Placement-cursussen, extra studiestof op collegeniveau die met enorm veel huiswerk gepaard gaat. „Colleges eisen het nu voor toelating”, zegt Anne Hollander. Haar comité adviseert hooguit twee cursussen per jaar te kiezen. „Veel leerlingen nemen er hier toch drie of vier.” Zes uur huiswerk per dag is dan normaal. Dat er eerst nog uren op hoog niveau wordt gesport, gemusiceerd of gedebatteerd, ook. Veel depressies beginnen zo met slaapgebrek.

Hollanders zoon kwam er bovenop. Hij doet het nu prima op een topuniversiteit. Veel andere eerstejaars beginnen daar met een burn-out. Het aantal studenten dat psychisch ziek is neemt toe, meldde The Washington Post deze week, en universiteiten worden geplaagd door zelfmoord. Op Cornell University in de staat New York bijvoorbeeld, maakten vorig jaar zes studenten een einde aan hun leven.

Vicki Abeles was al met haar filmopnames begonnen, toen een meisje dat zij via haar dochter kende, zelfmoord pleegde: Devon, dertien jaar oud. Een beeldschoon kind dat alles kon. Devon had die week, vertelt haar moeder in Race to Nowhere, haar eerste onvoldoende gekregen.