Acht Chinezen vochten om vaasje van 63,1 miljoen euro

This undated photo released by Bainbridge Auctioneers shows a Chinese vase which was sold for 43 million pounds ($69.3 million) in London Thursday, Nov. 11, 2010. The vase is decorated with a fish motif and is 16 inches high. Auctioneers Bainbridges said the vase is believed to have been acquired by an English family during the 1930s or earlier. (AP Photo / Bainbridge Auctioneers ho, via PA) ** UNITED KINGDOM OUT NO SALES NO ARCHIVE ** AP

Een daad van culturele vaderlandsliefde of een wedren tussen rijke, Chinese verzamelaars, die de internationale antiekmarkt manipuleren? Chinese en internationale antiekhandelaren, het ministerie van Cultuur in Peking en de Chinese media hebben een week na dato nog geen sluitende verklaring waarom een porseleinen Qianlong-vaasje uit 1740 het recordbedrag van 63,1 miljoen euro heeft opgeleverd.

„We weten zeker dat acht Chinezen via hun agenten tegen elkaar opboden. In de slotfase steeg de prijs met sprongen van een miljoen euro. De nieuwe eigenaar is een verzamelaar of een bedrijf, ik sluit uit dat het de staat is geweest”, zegt directeur Gao Chao van Jinyibai, het grootste antiek- en kunsthandelshuis in het Zuid-Chinese Shenzhen.

De theorie dat de koper een culturele patriot is, acht Gao in tegenstelling tot bijvoorbeeld Nicolas Chow, hoofd keramiek en Chinees antiek van Sotheby’s, niet waarschijnlijk. Chow sprak in een Britse krant over het „porselein patriottisme” van de koper die in de Opiumoorlogen gestolen Chinese kunst en antiek zou willen terugbrengen naar China.

Volgens Chow gaven ook de andere bieders gehoor aan een oproep van het Chinese ministerie van Cultuur om als nieuwe rijken „hun culturele plicht” te doen. Honderdvijftig jaar na de plundering van het Oude Zomerpaleis bij Peking voeren autoriteiten, gesteund door bekende kunstenaars en acteurs (ook Jackie Chan) een campagne om de toen gestolen kunstschatten terug te halen .

Antiekspecialist Gao Chao: „Je kunt vaderlandsliefde als motief niet uitsluiten. Maar als dat waar is, is het gekkenwerk, want er is veel te veel voor de vaas betaald. Wel vijftig maal de geschatte waard. Als het de bieders te doen was om ons culturele erfgoed, waarom hebben zij dan geen prijsafspraken gemaakt? Zij hadden ook de overheid kunnen inschakelen om met diplomatieke middelen de vaas terug te krijgen. Ik denk dus dat Chinese zakenmannen, verzamelaars met veel geld, elkaar wilden aftroeven.”

De eivormige, veertig centimeter hoge vaas met dubbele wand is waarschijnlijk gemaakt in 1740 tijdens het bewind van een Qianlong-keizer tijdens de Qingdynastie. Het porseleinen kunstwerk dat volgens de yang cai-methode is gedecoreerd met twee vissen, behoorde tot de geplunderde collectie van het keizerlijke Oude Zomerpaleis .

Via de legers van Engeland en Frankrijk, in China tijdens de Tweede Opiumoorlog, kwamen de kunstschatten terecht in musea en op de markt, die ook werd gevoed door Chinese handelaren in de tijd dat op de export van Chinees antiek nog geen zware straffen stonden.

Hoe de Qianlong-vaas terechtkwam bij een familie in Noord-Londen is ook niet bekend. Een broer en zus, wier namen geheim worden gehouden, vonden de vaas deze zomer op zolder in het huis van hun overleden ouders. Op de veiling van Bainbridges viel de vrouw flauw toen de geschatte waarde (1 tot 1,5 miljoen ) spectaculair werd overschreden.

„Wat we wel weten is dat de markt voor Chinees antiek en kunst oververhit raakt. Het is de kunstmarkt met de snelst stijgende prijzen, zeker als het om antiek uit het Oude Zomerpaleis gaat. We zagen dat al in juni toen voor een schriftrol uit het Songtijdperk 46,1 miljoen euro werd betaald”, aldus Gao.

„Ik raad dus iedere Europeaan aan nog eens goed te laten kijken naar dat vaasje, die schotel of dat Chinese meubelstuk. ’’, grapt Gao.

De Chinese media denken dat een groep verzamelaars in Shenzhen, Hongkong en het gokoord Macau samenspant om de internationale prijzen voor Chinees antiek op te drijven, zodat hun collecties meer waard worden.

„Het is pure marktmanipulatie en speculatie van een aantal tycoons”, denkt Tao Duanfang, kunstchef van Dagblad voor de Zuidelijke Metropolis. Commentatoren als Tao verwijten het Chinese ministerie van Cultuur te weinig daadkracht bij het claimen van 150 jaar geleden gestolen kunstschatten uit het Oude Zomerpaleis. Van de 10 miljoen vazen, schalen, ornamenten, stoffen, meubels en muziekinstrumenten zijn er 1,67 miljoen gelokaliseerd in 200 musea in 47 landen.

In een reactie op de kritiek liet Lü Lixin, hoofd van de afdeling antiek van het ministerie van Cultuur weten opnieuw bij musea aangedrongen te hebben op medewerking bij het onderzoek naar de herkomst van hun Chinees antiek. Directeur Sir Mark Jones van het Londens Victoria & Albert, zegde onlangs in Peking zijn „volle medewerking” toe en benadrukte tegelijk dat zijn museum de collectie van 10.000 Chinese antiquiteiten via handel opbouwde.

Oscar Garschagen