'Veel Israëliërs zien geen noodzaak tot echte vrede'

Het dagelijks leven van veel Israëliërs is prima in orde. Daarom worden zij niet gedwongen tot compromis, zeggen een politicoloog, een filosoof en een schrijver.

Een Israëliër, zegt de veel gelauwerde filosoof Avishai Margalit (71), leeft met de gedachte dat het morgen oorlog kan zijn, en overmorgen vrede. Maar meestal, zegt Margalit, zitten we er tussenin. „Er is geen oorlog, maar vrede kennen we evenmin. Onze kinderen sneuvelen niet, we zien niet elke dag chaos op de televisie, maar tegelijkertijd betalen we niet de prijs die nodig is om vrede te bereiken. Heel weldadig, eigenlijk.”

Deze fase, zegt Margalit, heet ‘vredesproces’. „We zitten er nu middenin. Israëls leiders zeggen op weg te zijn naar vrede met de Palestijnen, maar we kijken al jarenlang naar stilstand. Geweld tegen Palestijnen gaat door, maar we sussen onszelf met de gedachte dat het ‘gecontroleerd geweld’ is, waar we zelf de consequenties niet van hoeven dragen. Het leven in Israël is stabiel, zolang de mythe van het vredesproces in stand wordt gehouden. Als het ophoudt, kan er oorlog uitbreken, of een nieuwe Palestijnse opstand, weet ik veel. We stellen het ontwaken uit de droom zo lang mogelijk uit.”

Het kabinet van de Israëlische premier Benjamin Netanyahu denkt na over een (beperkte) bouwstop van drie maanden voor de joodse nederzettingen op de bezette Westelijke Jordaanoever. Zo’n stap zou volgens de Verenigde Staten een herstart kunnen vormen voor het opnieuw vastgelopen vredesproces met de Palestijnen. Netanyahu en de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Hillary Clinton zeiden deze week dat beide landen „vastbesloten” zijn om vrede te bereiken, en dat de tijd rijp is voor Israël om definitief afspraken te maken met de Palestijnse Autoriteit over een nieuwe Palestijnse staat.

Avishai Margalit, emeritus hoogleraar Filosofie in Jeruzalem en Princeton, schreef onlangs het boek Compromissen en verrotte compromissen, en geldt in Israël als een belangrijke pleitbezorger van een Palestijnse staat. Margalit, die in zijn boek een pleidooi houdt voor het sluiten van compromissen, zegt dat Israël de kunst daarvan is verleerd. „Juist het niet sluiten van compromissen brengt ons land momenteel rust. De meeste joodse Israëliërs willen alleen een goed leven leiden, en dat lukt aardig. Natuurlijk zijn mensen bezorgd over de gevaren die Israël bedreigen. Maar die laten zich gemakkelijk wegdrukken, want in het dagelijks leven gaat het de meesten prima.”

Er knaagt iets in de Israëlische samenleving, zegt hoogleraar Politicologie Tamar Hermann, onder meer verbonden aan het Israel Democracy Institute. Hermann peilt maandelijks de stemming onder de Israëlische bevolking over oorlog en vrede. „Het gaat hier uitstekend, dank u. Dat is precies ook het probleem in Israël. De economie groeit, ondanks een mondiale economische crisis. Er zijn nauwelijks aanslagen. Er staat letterlijk een muur die Israël verre houdt van het probleem van de Palestijnen. Het is onzichtbaar in het dagelijks leven.”

Lotahn Raz, een jonge Israëlische schrijver en vertaler, ergert zich aan de apathie van zijn generatie. „De mensen om me heen willen vrede, natuurlijk. Maar als je doorvraagt, en zegt wat de consequentie is, gaan veel mensen stotteren. Israël is superieur en heeft nu de eigen leefomstandigheden in de hand. Waarom moeten we dat omgooien?”

Raz was teleurgesteld in de maatschappelijke reacties toen een groep Israëlische acteurs onlangs weigerde op te treden in Ariel, een nederzetting in bezet gebied. Zij kregen van de leiders van de gezelschappen te horen dat de optredens moesten doorgaan. Raz: „Er is weinig sympathie in bijvoorbeeld Tel Aviv voor de kolonistenbeweging, maar zo’n boycot vonden de meeste mensen ook weer te ver gaan. Dat doorbreekt de illusie dat er niets aan de hand is.”

Als Israëliërs zich zorgen maken over hun veiligheid, dan gaat het meestal over Iran en Hezbollah, niet meer over Palestijnen. Tamar Hermann: „Tweederde van de joodse Israëliërs vindt dat Netanyahu moet toegeven aan de Amerikaanse wens van een nieuwe bouwstop. Dat komt vooral doordat mensen de steun van de VS nodig vinden in een eventuele aanval op Irans nucleaire installaties.”

Een vredesverdrag met de Palestijnen zien de meeste joods-Israëliërs niet als een realistische optie. Hermann: „Er is geen vertrouwen in de eigen of de Palestijnse leiders. Dat heeft de stemming in het land beïnvloed. Hoewel bijna tweederde van de joodse Israëliërs in theorie voor een Palestijnse staat is, geeft men de voorkeur aan de status quo. Israëliërs uit Tel Aviv gaan niet naar de Westelijke Jordaanoever. De Israëlische televisie zendt er geen beelden van uit. We wentelen ons in een behaaglijke onwetendheid.”

Volgens filosoof Margalit heeft deze stemming grote gevolgen voor de Israëlische houding in de gesprekken met de Palestijnse Autoriteit. „Het is niet zo dat joodse Israëliërs onverschillig zijn. Het is eerder een diep gevoel dat iedere poging het conflict op te lossen, heeft geleid tot teleurstelling. En stel dát er een compromis met de Palestijnen wordt gesloten: dan moet Netanyahu nederzettingen gaan ontruimen, wat tot een burgeroorlog met de kolonisten kan leiden. Dan liever deze hybride status tussen oorlog en vrede in.”