QR-codes leggen een laag over de werkelijkheid

Steeds vaker zie je witte vlakken met zwarte blokjes op voorwerpen en drukwerk. Ik bedoel de QR-codes, een alternatief voor een streepjescode, die in 1994 werden ontwikkeld door een Japans bedrijf. In Japan zie je QRcodes dan ook overal, zelfs op bushokjes en visitekaartjes. QR is de afkorting van Quick Response. De code was aanvankelijk ontwikkeld om auto-onderdelen snel te identificeren bij de productie van auto’s.

Wat moet je je voorstellen van een visitekaartje met een QR-code? Een op het eerste gezicht normaal kaartje met contactinformatie heeft op de achterkant een vierkantje met zwarte blokjes. Hou je dit voor de camera van je smartphone (of computer), dan komt bijvoorbeeld de maker van het visitekaartje tot leven en zie hem/haar zich naar je toedraaien of naar je zwaaien.

Kunstenaars die met QR-code werken, leggen een laag over de werkelijkheid heen. Op Cinekid zag ik een tijdschrift gehouden voor een beeldscherm veranderen in prachtige animaties. Deze week hield ik een uitnodiging voor mijn laptopcamera op de website van The Patching Zone, een medialab in Rotterdam, waarna de QR-code tot leven kwam en de geanimeerde uitnodigingtekst verscheen.

Met de grafische vormgeving van QR-code wordt veel geëxperimenteerd. Op fotowebsite Flickr bijvoorbeeld zijn in de blokjes beesten of gezichten te herkennen. Op een andere website vond ik bewegende QR-code: QR-animaties. Met de QR-code stuur je iets anders aan: een plaatje, filmpje, een animatie, een tekst, een webadres. QR-codes verschijnen niet alleen op winkelruiten en ansichtkaarten, maar ook op allerlei kledingstukken, van de graduation hat op universiteiten (de zwarte platte afstudeerbaret) tot bustehouders van stoeipoezen. Ik kon hooguit vermoeden waarheen die code de gebruiker leidt.

De Nederlander Eric van de Vegt, oprichter van de website QR-art.nl, vertelt in een interview met museumfuture.nl dat hij zelfs met suikerklontjes, stoeptegels en hoopjes zand experimenteerde om nieuwe QR-codes te maken. Op zijn website staat tevens een heldere uitleg voor iedereen die zijn eigen QR-codes wil maken.

De allergrootste QR-code die ik tot nu toe heb gezien was in een filmpje van het N-Building in Tokio, dat midden in een winkelcentrum staat. Deze metershoge code bevindt zich op de gevel van het gebouw en werd onthuld in december 2009. Een groep kunstenaars veranderde de hele gevel in één grote QR-code. Als je de gevel ‘leest’ met je mobiele telefoon, kun je spelletjes spelen die leiden naar een website waar je actuele winkelinformatie kunt vinden van de bedrijven achter de gevel. Door reclames en billboards onzichtbaar te maken, door ze achter de QR-code te verstoppen, vinden de kunstenaars dat ze beeldvervuiling tegengaan. Ze pleiten er voor dit concept op meerdere gebouwen toe te passen.

Het maakte mij nieuwsgierig naar de kunstenaars. Een van hen, Alexander Reeder, maakte een app voor de iPhone, waarbij een speciale pyjama communiceert met je telefoon. Daardoor kan de partner in een andere tijdzone je zien slapen op zijn mobieltje en zelfs wekken door het toestel heen en weer te schudden. De pyjama is geborduurd – niet met QR-codes, maar met bloemen.