Oordelen op basis van wazige beelden

Documentairefestival IDFA toont Getuige één minuut: over het telefoonfilmpje van de ‘Scheveningse dakmoord’. Media-historicus Huub Wijfjes: „Morele oordelen worden belangrijker dan feiten.”

Een man wankelt en valt voorover op een hekje. Hij blijft enkele seconden liggen, staat op en zakt vlakbij zijn woning opnieuw in elkaar. Een bovenbuurman en zijn zoon kijken schreeuwend toe op het dak van een uitbouw. Een buurvrouw hangt de was op, een ander loopt in paniek door de tuin.

Deze schokkerige beelden, gemaakt met een mobiele telefoon, laten de laatste minuut zien uit het leven van Pascal Triep (25). Zijn 16-jarige bovenbuurjongen Danny-Boy bracht hem in 2007 een dodelijke verwonding toe met een mes. De dader kreeg een jaar gevangenisstraf en jeugd-tbs. Hij zit nog vast.

Met dit filmpje begint Hans Heijnen zijn documentaire Getuige één minuut die hij maakte in opdracht van het Instituut voor Beeld en Geluid en die morgen in première gaat op het Amsterdamse documentairefestival IDFA. Daarin reconstrueert hij de steekpartij, die bekend staat als ‘de Scheveningse dakmoord’.

Hij vroeg ooggetuigen en buurtbewoners naar hun relaas. Zijn doel was een film over waarheid te maken, over de impact van de moord op een volksbuurt in Scheveningen, maar zijn documentaire gaat ook over beeldvorming.

Omdat de beelden vaag en zonder context zijn, zien buurtbewoners er ieder hun eigen verhaal in. Zo werd de vader van Danny-Boy aanvankelijk als mededader neergezet, en zien sommigen hem nog steeds zo. Hij werd vrijgesproken. Tijdens de rechtszaak bleek dat hij het slachtoffer probeerde te redden. De vrouw die op het filmpje de was ophangt werd bedreigd omdat ze zo passief is op de beelden. Zij is verhuisd en wilde volgens Heijnen niet aan de film meewerken. Net zomin als de moeder van het slachtoffer.

Getuige één minuut werd gisteren getoond op de Nationale Conferentie Mediawijsheid. Peter de Jonge, adjunct-hoofdredacteur van het Algemeen Dagblad, de krant die het filmpje als eerste plaatste op de website, zou dat weer doen, net als destijds in combinatie met een artikel met de feiten: „De mensen zijn niet herkenbaar, de beelden zijn niet zodanig gruwelijk dat ze afschrikken en ze dragen iets essentieels bij aan het verhaal.”

De Raad voor de Journalistiek wees een klacht tegen het Algemeen Dagblad af en oordeelde dat de privacy van betrokkenen niet disproportioneel is geschaad. Dat de klager door een beperkte groep is herkend in zijn directe omgeving doet er volgens de Raad niet aan af. Dat relevante feit ontbreekt in de film van Heijnen.

Mediahistoricus Huub Wijfjes vindt het ernstig dat op basis van de wazige beelden en ‘van horen zeggen’ verregaande morele conclusies werden getrokken in een serieus programma als Pauw & Witteman. De documentaire laat de beelden uit de talkshow zien waarin een buurtbewoonster, de inmiddels overleden zangeres Sugar Lee Hooper, vertelt over de moord met als bronnen het filmpje en geruchten van buurtbewoners.

„Ook een medium als weblog GeenStijl interpreteert vaak op basis van vooroordelen die beelden oproepen”, zegt Wijfjes. „Er is een verschuiving in de media dat morele oordelen belangrijker zijn dan feiten.”

Een buurtbewoner gaf het telefoonfilmpje aan de politie en aan het Algemeen Dagblad. Hij vroeg geen geld aan de krant, maar zou nu op betaling aandringen, zegt hij in de documentaire. De Britse onderzoeksjournalist Nick Davies vindt het geweldig dat burgers als eerste twitteren over een vliegtuig dat in de Hudson landt en dat specialisten op blogs met nieuws komen over vliegtuigmotoren. „Maar de meeste burgers hebben niet de vaardigheden of training gehad om te berichten over de regering, politie of scholen, en baseren zich vaak op vooroordelen of leugens.”

Hij haalt als voorbeeld een Brits internetfilmpje aan, gemaakt met een mobiele telefoon, waarop een buschauffeur alle passagiers laat uitstappen en buiten op zijn knieën gaat bidden. „De media namen van internet over dat deze moslim iedereen de bus zou hebben uitgejaagd. Maar in werkelijkheid moesten alle passagiers overstappen en maakte hij van de gelegenheid gebruik om zijn bidmatje uit te rollen richting Mekka.”

‘Getuige één minuut’ is te zien op het IDFA in Amsterdam Inl: idfa.nl. De documentaire zit ook in een dvd-box van Hans Heijnen. De regisseur heeft nog geen omroep gevonden die de film wil uitzenden.