NAVO-chef Rasmussen: kille doorduwer, wel efficiënt

De Deense oud-premier Rasmussen heeft de reserves weggenomen die bestonden toen hij aantrad als NAVO-chef. Vandaag en morgen leidt hij in Lissabon zijn eerste NAVO-top.

NATO Secretary General Anders Fogh Rasmussen addresses a news conference ahead of the Lisbon's NATO Summit, at the Alliance headquarters in Brussels November 15, 2010. REUTERS/Thierry Roge (BELGIUM - Tags: MILITARY HEADSHOT) REUTERS

Een jaar geleden was er bij NAVO-diplomaten weinig twijfel over: Anders Fogh Rasmussen, nog maar net benoemd als secretaris-generaal van de NAVO, zou het moeilijk gaan krijgen op het hoofdkwartier in Brussel. Snapte hij wel hoe het daar werkte? Zijn eerste grote toespraak ging meteen over een van de meest gevoelige onderwerpen in het militaire bondgenootschap: de omgang met Rusland. En al was hij gewaarschuwd voor hevige reacties, hij kwam meteen met een eigen plan: de NAVO en Rusland zouden samen gaan onderzoeken met welke bedreigingen ze allebei te maken hadden.

En nu? Als alles gaat zoals de bedoeling is zal Rasmussen die ‘gezamenlijke analyse van bedreigingen’ morgen aankondigen op de NAVO-top in Lissabon, waar de Russische president Medvedev bij is. Alle 28 NAVO-lidstaten zullen het ermee eens zijn. Regeringsleiders en ministers van landen die er eerst nog moeite mee hadden, vooral in Oost-Europa, zijn van gedachten veranderd door de inspanningen van Rasmussen.

En de diplomaten met hun sombere voorspellingen? Die weten nu hoe het werkt op het hoofdkwartier in Brussel sinds Rasmussen de baas is. Hun opmerkingen of waarschuwingen doen er nauwelijks nog toe. „Hij laat zich niets gelegen liggen aan de NAVO-ambassadeurs”, zegt een diplomaat. „Hij overrulet hen gewoon. Hij is gewend op een ander niveau te werken: hij belt met regeringsleiders.”

Bijna altijd zijn het oud-ministers die secretaris-generaal van de NAVO worden. Rasmussen (57) was eerst acht jaar premier. Hij volgde vorig jaar Jaap de Hoop Scheffer op. Moeilijk had Rasmussen het alleen bij zijn benoeming: Turkije was tegen, omdat Rasmussen in 2005 als Deense premier niet wilde praten met ambassadeurs van islamitische landen. Ze wilden uitleg over de publicatie van cartoons over Mohammed in een Deense krant, die tot grote woede had geleid in islamitische landen.

Maar Turkije ging toch akkoord en sinds die tijd is er nauwelijks nog kritiek op Rasmussen. Het gemopper van de NAVO-ambassadeurs hoort hij niet. „Er is niemand die tegen hem zegt: nu gaat u te ver”, zegt een diplomaat. „Iedereen ziet dat hij succes heeft.”

Rasmussen, zegt een ander, is een „doorduwer”. Hij is efficiënt, wil geen tijd verliezen. In het NAVO-hoofdkwartier komt dat over als ‘kil’ of ‘koud’. „De Hoop Scheffer was veel menselijker”, zegt een NAVO-functionaris. „Als iemand met pensioen ging mocht hij op zijn laatste dag naar de secretaris-generaal. Dan kreeg hij een hand en werd er een foto gemaakt. Rasmussen heeft dat afgeschaft.” Nieuwe functionarissen zijn weer wél welkom bij Rasmussen – hij denkt vooruit.

Voor zijn medewerkers is het lastig dat Rasmussen maar een paar mensen lijkt te vertrouwen. Hij heeft vier adviseurs om zich heen die ‘de vier j’s’ worden genoemd: zijn kabinetschef Jesper Vahr, de plaatsvervangend kabinetschef Jeff Rathke, de directeur van de beleidsafdeling Jamie Shea en NAVO-woordvoerder James Appathurai. Samen met hen schreef hij de nieuwe NAVO-strategie die in Lissabon wordt gepresenteerd.

Rasmussen had als premier al een Facebook-pagina. In Brussel ging hij ook twitteren en hij maakt videoboodschappen voor de website van de NAVO, waar hij een eigen ‘corner’ heeft. Dat is nieuw voor de NAVO. Maar geen medewerker zal Rasmussen ijdel noemen. Hij wordt eerder verlegen en teruggetrokken genoemd.

„Hij wil dat het publiek, en vooral jong publiek, begrijpt wat de NAVO doet”, zegt een NAVO-functionaris. Voor de hoogste ambtenaar van een militaire organisatie heeft hij, vinden zijn medewerkers, opvallend veel vrouwelijke Facebookvrienden: zo’n 35 procent van de ruim 59.000 fans. Hij zet speeches en documenten op zijn pagina, maar ook foto’s van zijn kleinzoon die net gedoopt is.

Rasmussen wil ook dat zijn bondgenootschap serieuzer wordt genomen op het politieke wereldtoneel. Bij de opening van de jaarlijkse vergadering van de VN in New York, waar veel staatshoofden en regeringsleiders komen, zat De Hoop Scheffer altijd aan de rechterkant van de zaal vanaf het podium gezien, waar hoge gasten zitten als de Nederlandse kroonprins. Maar Rasmussen eiste een plaats naast de organisaties met een officiële waarnemersstatus – zoals de EU, de Afrikaanse Unie en de Arabische Liga. De NAVO heeft die status niet. Een dag vóór de opening zei Rasmussen dat hij die betere plek per se wilde hebben, anders bleef hij weg. Hij kreeg zijn zin.

„Rasmussen heeft een sterke wil”, zegt de Russische ambassadeur bij de NAVO, Dmitri Rogozin, die vaak hard was over De Hoop Scheffer. „We waren eerst sceptisch over wat hij zei: dat hij de twee delen van Europa dichter bij elkaar wil brengen. Maar hij neemt zijn verantwoordelijkheid en wil zijn reputatie niet verliezen. Ik kan alleen een lofzang op hem zingen.”

Maar zijn eerste grote top, in Lissabon, moet hij nog voltooien. Het is ook lang niet zeker dat hij een ander belangrijk doel, naast een betere omgang met Rusland, zal bereiken: hij wil dat de NAVO en de EU beter met elkaar gaan samenwerken. In Brussel zette hij vertegenwoordigers uit acht NAVO-landen bij elkaar om die landen druk te laten uitoefenen op EU-land Cyprus en NAVO-lidstaat Turkije. Door hun onderlinge problemen houden die twee landen de samenwerking van de NAVO en de EU tegen. Landen die niet bij ‘de acht’ horen, vinden het vervelend dat zo’n groepje er is. Het heeft ook nog tot niets geleid – al snapt iedereen dat het moeilijk is.

En dan is er nog Afghanistan. „Zijn grootste uitdaging voor de komende tijd”, zegt een NAVO-functionaris, „is: voor elkaar krijgen dat de NAVO daar op een geloofwaardige manier vertrekt.”

    • Petra de Koning