Moeder waakt over haar kind

Op de jaarlijkse beurs Paris Photo draait het om fotografie uit Oost-Europa.

De Nederlandse galeriehouders zijn dit jaar massaal thuisgebleven.

Hongaarse huisvrouwen die hun kind met een stofzuigerslang of een hakbijl verdedigen, eenvoudige zwart-wit stillevens met waterdruppels en bloemblaadjes, een verlaten darkroom ergens in Polen. Op de veertiende editie van Paris Photo, de jaarlijkse fotobeurs in Parijs, is dit jaar de focus gericht op fotografie uit Oost-Europa. Maar wat precies een fotograaf uit Bratislava bindt met een fotograaf uit Warschau is totaal onduidelijk. Dat is ook niet zo vreemd omdat het bijna onmogelijk is op één beurs een hele regio door middel van een aantal galeries te representeren. Bovendien staat de huidige Oost-Europese fotografie, ondanks de rijke traditie waartoe grootheden behoren als André Kertész, Robert Capa, Josef Koudelka en Stojan Kerbler, nog in de kinderschoenen.

„Ik heb de eerste fotogalerie in Slovenie”, zegt Barbara Ceferin die zeven jaar geleden Galerija Fotografija in Ljubljana opende. Volgens haar begint de markt voor fotografie zich voorzichtig te ontwikkelen. „Tot voor kort verkochten galeries vooral schilderijen en slechts af en toe een foto.” De prijzen voor het werk dat te koop is bij Galerija Fotografija zijn relatief laag in vergelijking met de rest van het aanbod op de beurs. Eenvoudige, perfect uitgevoerde stillevens van de Sloveense fotograaf Boris Gaberscik worden voor 1.200 euro aangeboden. Minder geslaagde opnames van het Sloveense plattelandsleven van fotograaf Stojan Kerbler gaan weg voor 600 euro per afdruk.

Uitdagender werk is te vinden bij Photoport Gallery uit Bratislava. Aan de muur hangt een serie foto’s die de 23-jarige Lucia Stránaioná in 2008 maakte van haar grootouders. Het zijn op de huid gefotografeerde beelden van een bejaarde man en vrouw die samen in bed liggen of aan de eettafel zitten. Stránaioná wilde vooral de afstand in hun relatie weer geven. ,,Mijn grootouders hebben niks met elkaar”, zegt ze. „Ze leven samen maar ze hebben nauwelijks een geestelijke connectie.”

Naast Stránaioná staat fotograaf Juraj Fifik (26). ,,We helpen de eigenaar een handje. Deze galerie is drie jaar geleden vanuit een universiteitsproject ontstaan. Een aantal fotografie studenten en kunstenaars zochten een plek om hun werk te kunnen exposeren, nu is de galerie inmiddels zelfstandig.” Winst maken met de verkoop van foto’s zit er voorlopig niet in, zegt Fifik. „Er is interesse voor fotografie, maar nog geen markt. We proberen nu geld los te krijgen bij het ministerie van Cultuur, maar structurele steun van de overheid krijgen we niet.’’

Even verderop wordt bij de hippe galerie Zpaf I S-ka uit Krakau werk getoond van de 34-jarige Poolse fotograaf Konrad Pustola en de 35-jarige Frans-Poolse kunstenaar Nicolas Grospierre. Van Pustola hangt er een sombere, levensgrote afdruk, getiteld Darkrooms (2009), van een lege rode bank in een gayclub na sluitingstijd. De vraagprijs is 7.000 euro. Grospierre maakte een installatie, getiteld Bank (2009), bestaande uit een grote kluis waarin hij foto’s monteerde van kluizen die hij aantrof in diverse bankgebouwen. „Een aanklacht tegen het materialisme”, merkt galeriehouder Tomasz Gutkowski droogjes op. De galerie, die wordt gerund door een organisatie die ook jaarlijks de maand van de Fotografie in Krakau organiseert, speurt met name naar kunstenaars die de ‘grenzen van het medium fotografie onderzoeken’. ,,We bestaan pas drie jaar maar we hopen voor fotografie een plek op de Poolse markt te kunnen creëren.”

Grappig is de serie beelden van defensieve huisvrouwen, te koop voor 1.300 euro per afdruk, die bij galerie Faur Zsofi uit Boedapest aan de wand hangen. De 30-jarige Hongaarse fotografe Anna Fabricius, die al eerder geënsceneerde groepfoto’s maakte van postbodes, kamermeisjes en bakkers, fotografeerde voor de serie ‘Female Tigers of Housekeeping’ een aantal vriendinnen die met een afwasborstel of met een ander huishoudelijk apparaat hun kroost verdedigt tegen een fictieve indringer. „De boodschap is: kom niet tussen een vrouw en haar kind”, zegt een medewerkster van de galerie lachend.

Opvallend is dat dit jaar de Nederlandse galeriehouders massaal zijn thuisgebleven. Alleen Martin Rogge, eigenaar van de Flatland Gallery uit Utrecht staat er dit jaar met werk van ondermeer Erwin Olaf, Rob Hornstra en nieuwkomer Jaap Scheeren. De kosten zijn hoog, legt Rogge uit. „Je moet er heel wat geld voor over hebben om hier te staan. Ik betaal hier 400 euro per vierkante meter. Alleen voor de huur ben ik al 18.000 euro kwijt. Daar komen de kosten van vervoer en verblijf nog bovenop.”

Toch is Rogge blij dat zijn galerie dit jaar weer door de selectiecommissie van Paris Photo is gekomen. „Op de eerste dag heb ik al vijf foto’s van Olaf en twee werken van Ruud van Empel verkocht. Zij zijn grote helden op deze beurs.” Hij wijst naar een groot werk van Van Empel, getiteld Generation II, dat links van hem aan de wand hangt en dat net door een verzamelaar is gekocht voor 49.000 euro. ,,Dit jaar is het beste jaar uit mijn hele bestaan”, zegt hij met een grijns. ,,Toen ik twintig jaar geleden begon, kostte een foto van Olaf nog 250 gulden, nu varieert dat tussen de 2.500 tot 45.000 euro per foto.” Van de gevolgen van de economische crisis heeft hij de afgelopen jaren weinig gemerkt. „Vorig jaar was het misschien ietsje minder, maar nog steeds een prima jaar.”

Niet ver van Paris Photo zijn op een andere locatie in de stad flink wat Nederlandse fotografen te vinden. Op Off Print, georganiseerd door de Amsterdamse boekhandelaar Yannick Bouillis, worden nieuwe fotoboeken gelanceerd. „Het is opgezet als alternatieve ontmoetingsplek voor Paris Photo”, zegt de Nederlandse fotograaf Rob Hornstra. ,,Je hoeft hier niet zoveel te betalen om je werk te laten zien. En het is nu al een succes. Zelfs een beroemde fotograaf als Martin Parr is liever hier dan op de beurs.”

Ter gelegenheid van de Maand van de Fotografie zijn er veel exposities in Parijs. Onder meer Larry Clark: Kiss the Past Hello in Musée d’Art moderne de la Ville de Paris. Ellen Kooi: Out of Sight in Instituut Néerlandais en Gabriel Orozco in Centre Pompidou. Kijk op: www.parisphoto.fr