Eerst Marokkaan, dan pas jood

Opposant Abraham Serfaty zette zich in voor de onafhankelijkheid van Marokko. Eerst streed hij tegen de Fransen, later tegen de koning.

This file picture taken on September 21, 2000 in Rabat shows former Moroccan disident to king Hassan II Abraham Serfaty who died in Marrakech on November 18, 2010 aged 84. AFP PHOTO / ABDELHAK SENNA AFP

Uiteindelijk is hij toch in bed gestorven. Na een leven van gevangenisstraffen, foltering en ballingschap, is Abraham Serfaty, de beroemdste opposant van Marokko, gisteren overleden in Marrakech. Hij werd 84.

Serfaty was het symbool van de linkse militantenbeweging in Marokko. Geboren in Casablanca in een familie van sefardische joden, zet hij zich vanaf jonge leeftijd in voor de onafhankelijkheid van Marokko, toen een Frans protectoraat. Het doet hem in 1950 voor het eerst in de cel belanden.

Wanneer Marokko in 1956 onafhankelijk wordt, stort Serfaty zich eerst met overtuiging op het opbouwen van het land. Maar het duurt niet lang of enthousiasme maakt plaats voor ontgoocheling, zeker nadat koning Mohammed V in 1961 wordt opgevolgd door zijn zoon Hassan II. Het is het begin van vier decennia repressie die de geschiedenis ingaan als de ‘jaren van lood’. Serfaty zal dat aan de lijve ondervinden.

In 1970 keert hij de communistische partij de rug toe die volgens hem te slap is geworden. Hij richt zijn eigen extreemlinkse partij op, Ila Al Amam , en neemt een controversieel standpunt in over de Westelijke Sahara, de ex-Spaanse kolonie die door Marokko wordt opgeëist. De Westelijke Sahara is een heilig huisje in Marokko: tot vandaag durven zelfs de meest fervente opposanten nauwelijks ingaan tegen het officiële standpunt. Maar Serfaty blijft zijn principes trouw en verdedigt het zelfbeschikkingsrecht van de Sahrawi. Het levert hem 17 jaar cel op.

Zelfs wanneer hij in 1991 gratie krijgt, wordt hij prompt het land uitgezet door sterke man Driss Basri, die zijn nationaliteit in twijfel stelt. Pas in 1999, wanneer Mohammed VI de troon bestijgt en Basri de laan wordt uitgestuurd, mag Serfaty terugkeren. De nieuwe koning presenteert zich als verlicht vorst: er komt een verzoeningscommissie, er wordt democratie beloofd. Serfaty’s terugkeer is een symbool. Maar het is ook een breuk: veel militanten zijn teleurgesteld over zijn steun aan de koning, enkelen lopen weg tijdens zijn toespraak. „Hij dacht dat het ging worden zoals in Spanje na Franco”, zei Abdelhamid Amin, partij- en celgenoot van Serfaty.

De laatste jaren leefde Serfaty een rustig leven in Marrakech met zijn Franse echtgenote. Hij sprak zich niet meer uit over de Westelijke Sahara. Buiten Marokko zal hij herinnerd worden om zijn uitspraken over Israël. „Het zionisme is vooreerst een racistische ideologie,” schreef de jood Serfaty, „het is het joodse equivalent van het hitler-isme”. De joodse bevolking in Marokko heeft hij tijdens zijn leven zienderogen zien verminderen: van zo’n 300.000 na de tweede wereldoorlog naar zo’n vijfduizend vandaag.