De wereld buiten vult zich met bijtend gas

Douglas Coupland: Player One. William Heinemann, 246 blz. € 15,95

Om de nieuwe Douglas Coupland, met zijn 214 pagina’s fictie, een ideeënroman te noemen – dat zou wat ver gaan. Maar Player One is op zijn minst een ideeënnovelle. En om het de lezer gemakkelijk te maken, staan die ideeën achterin het boek in alfabetische volgorde opgesomd, met een verklaring erbij.

Het zijn er 142. Bell’s Law of Telephony is er bijvoorbeeld een: ongeacht de gebruikte technologie blijft je maandelijkse telefoonrekening ongeveer even hoog. Of Chronocanine Envy: het verdriet dat je niet net zoals je hond altijd in het ‘nu’ kunt leven. Of Karaokeal Amnesia: het feit dat de meeste mensen niet de complete tekst van een liedje kennen.

Het doet denken aan zijn succesvolle debuutroman Generation X (1991). Daarin had Coupland ook al allerlei termen opgenomen die de tijdgeest weerspiegelden, met hun verklaring erbij, destijds in de kantlijn. (‘McJob’: slecht betalend baantje zonder status in de dienstverlenende sector; wordt vaak als een goede carrièremogelijkheid beschouwd door mensen die er nog nooit een hebben gehad.) Coupland is geweldig in het bedenken en omschrijven van zulke termen. En zoals het hoort bij een ideeënroman is het verhaal dat hij vertelt er ondergeschikt aan – dat was zo in Generation X en dat is weer zo in Player One.

Maar Coupland vertelt wel degelijk ook een verhaal. In Player One gaat dat over vijf mensen die toevallig allemaal tegelijk in een cocktailbar op een Canadees vliegveld zitten als de wereld lijkt te vergaan. Een man en een vrouw op een internetdate. Een dominee, net van zijn geloof gevallen, die ervandoor is gegaan met het geld van de kerk. Een mooie, intelligente, maar zeer autistische en anderszins gestoorde vrouw die zich wil voortplanten om haar vader te bewijzen dat ze een echt mens is. En de barman, een ex-alcoholist op zoek naar een betere toekomst.

Deze mensen zien op televisie de prijs van ruwe olie naar 290 dollar per vat gaan; vervolgens valt de elektriciteit uit, er wordt geschoten, er ontploft van alles en de wereld buiten het hotel staat vol bijtend gas. Wij volgen hun gedachten, om beurten, vijf uur lang, uur na uur. Al snel valt op hoeveel de verschillende personages innerlijk op elkaar lijken. Ze zoeken allemaal liefde en ze hebben allemaal vergelijkbare nerd-achtige gedachten in de trant van: stel dat een mens ‘verdwijnt’, verdwijnt dan ook zijn haar?

Die onderlinge gelijkenissen zijn de bedoeling. Het is het overkoepelende idee van het boek: we mogen ons dan allemaal uniek voelen, een individu – we gehoorzamen uiteindelijk allemaal aan precies dezelfde wetten.