Procedeerboot zoekt een plek om aan te leggen

Veerdienst EVT beloofde meer vaarten tussen Harlingen en Terschelling. Dat valt tegen. De rederij is al die tijd verwikkeld in een slepende ‘havenoorlog’.

Nederland-terschelling (FR)-19-06-2003. Haven van West Terschelling, de aanmeerpalen (dukdalfs) krijgen de jaarlijkse verfbeurt. Op de achtergronde de aankomst van de veerboot ' Friesland'. Foto: Sake Elzinga Sake Elzinga

Varen mag, aanleggen liever niet. Dat is lastig, voor een veerdienst.

Al improviserend slaagt de Eigen Veerdienst Terschelling (EVT) er toch in eenmaal per dag passagiers over te zetten tussen Harlingen en Terschelling. Al vier jaar lang voert de rederij juridische procedures. Directeur Arjen Haantjes schat dat het tot nog toe een miljoen euro heeft gekost.

De rechtbank in Leeuwarden combineerde vorige maand liefst zeven zaken waarmee EVT een volwaardige ligplaats in de haven van Terschelling wil bemachtigen. Haantjes: „Er is ruimte, maar er kan helemaal niks. Ik heb geen keus.”

Twee jaar geleden begon EVT de dienst tussen het Waddeneiland en Harlingen. Daardoor kreeg de Terschellinger Stoomboot Maatschappij (TSM), beter bekend als rederij Doeksen, na tientallen jaren een concurrent. Meer keuze dus, en goedkoper. Maar bij EVT loopt het nog steeds niet storm.

Op zo’n zondagmiddag waarop toeristen naar huis gaan, heeft de oude Stortemelk twintig passagiers aan boord. Het EVT-schip, met vier bemanningsleden, biedt plaats aan 250 man. Dat kan niet uit, bevestigt de kapitein. En zo verliest EVT continu geld, miljoenen inmiddels. De grotere en snellere catamaran Willem Barentsz is alweer verkocht.

Wat is het probleem? „Tegenwerking van gemeente, Rijkswaterstaat en Doeksen”, zegt EVT-directeur Haantjes.

Terschellings havenwethouder Willem Heere (VVD) zei het duidelijk op de eerste afvaartdag van de nieuwe dienst. Hij had geen concurrent nodig, wilde niet helpen en bleek onwrikbaar.

Rederij Doeksen zat evenmin op mededinging te wachten, en geeft EVT nog steeds geen duimbreed toe. „Ze wisten van tevoren waar ze aan begonnen”, zegt directeur Paul Melles. „Al dit gedoe is eigen schuld.”

Rijkswaterstaat ten slotte, eigenaar van aanleginstallaties in Harlingen en Terschelling, was ook weinig behulpzaam. EVT mocht medegebruiker van enkele aanmeerplekken worden, maar Doeksen had voorrang en kreeg ruime gebruikstijden. Daarover maken de gemeenten, Rijkswaterstaat en Doeksen afspraken. EVT is van dat overleg uitgesloten en moet zich voegen.

Dat heeft gevolgen. Zo kan EVT door onzekerheid over havengebruik pas kort tevoren de dienstregeling voor een nieuwe maand publiceren – wat vroegboekers afschrikt. En er zijn conflicten. Omdat EVT zich niet aan het krappe aanlegschema zou houden, had Rijkswaterstaat dit voorjaar de hekken bij de aanlegplaats in Harlingen afgesloten. Haantjes zelf knipte het kettingslot door, zodat zijn passagiers van boord konden.

In de rechtszaak van vorige maand zette advocaat Hiskia Stam namens EVT de frustraties nog eens uiteen. Ze wees op „de vooringenomenheid” van wethouder Heere en sprak over „gelegenheidsbeleid” om Doeksen te faciliteren en EVT te weren. „Terwijl er met een beetje goede wil een prima dienstregeling te bouwen is.”

Hoop zei Stam te putten uit de „andere politieke wind” die op Terschelling waait sinds de raadsverkiezingen van maart dit jaar. Wethouder Teun de Jong (PvdA) bevestigt dat hij anders tegen EVT aankijkt dan zijn voorganger: „Heere wilde geen concurrentie, wij willen concurrentie niet in de weg staan. Dus zoek je naar optimalisering van het medegebruik in de haven. Binnen de geldende beperkingen is meer mogelijk.”

Daarom wil Terschelling EVT nu in het overleg over de veerdiensten betrekken. Belangrijker is echter medewerking van Doeksen, legt De Jong uit, want de gemeente heeft onvoldoende zeggenschap over de haven. Doeksen heeft er een ijzersterke positie, onder meer door contracten met Rijkswaterstaat en de rijksdienst Domeinen.

Maar, zegt de wethouder: „Wij vinden dat Doeksen verplichtingen heeft.” Die mening wordt gesterkt nadat onderzoekers het Rijk dit voorjaar voorrekenden dat de rederij 45 procent winst zou maken. „Als dat waar is, is het te veel”, stelt De Jong. Doeksen bestrijdt de aannames, maar geeft geen cijfers.

De inschikkelijkheid van de gemeente is EVT welkom. De vraag is of die op tijd komt. Verkeer en Waterstaat is van plan het veer Harlingen-Terschelling te regelen via een concessie. Bij wijze van overgang valt die de eerste vijftien jaar exclusief toe aan Doeksen.

De Jong gaat ervan uit dat de concessie begin volgend jaar wordt gegund, en in 2012 definitief is. Is EVT daarmee uit de vaart? „Misschien vinden ze een list”, oppert de wethouder. „Ik heb geen idee van de juridische ruimte. Maar het Rijk gaat over de gunning. Onze prioriteit is facilitering van het vervoer.”

Met dit uitzicht op het einde, verbaast de hardnekkigheid waarmee EVT blijft procederen. Advocaat Stam gaf een verklaring in de rechtszaal. De rederij gaat door omdat een Europese procedure de exclusieve concessie nog wel vijf, zes jaar kan ophouden. En een rechterlijk oordeel kan ook als basis dienen voor een schadeclaim.

Leo Damen, hoogleraar bestuursrecht in Groningen, volgt de „havenoorlog” hoofdschuddend. Waar overleg en een dienstbare opstelling van het Terschellinger college nodig waren, vindt hij, zijn snel „juridische schuttersputjes” betrokken waarvan alleen advocaten profiteren. EVT is „meer een procedeermaatschappij dan een vaarmaatschappij”, vindt hij. En haar toekomst is, met het oog op de concessie, somber.

    • Hans Wammes