Nieuwe tijd dwingt alliantie te veranderen

De NAVO wil vaker buiten het eigen grondgebied in actie komen. Op een top in Lissabon zal de alliantie dit weekeinde haar nieuwe rol in de wereld vastleggen.

Terwijl de NAVO een uitweg zoekt uit de al negen jaar slepende oorlog in Afghanistan, staat het Atlantisch bondgenootschap voor twee cruciale vragen: waarvoor dient de NAVO eigenlijk in de 21ste eeuw? En is de politiek-militaire alliantie waarmee het Westen de Koude Oorlog heeft doorstaan, wel het geschikte instrument om nieuwe dreigingen het hoofd te bieden?

Om daar een antwoord op te geven zal de NAVO morgen en overmorgen op een top in Lissabon een blauwdruk aannemen voor haar rol in de komende tien jaar, een ‘Strategisch Concept’, zoals het in NAVO-taal heet.

Het wordt „een van de belangrijkste toppen in de geschiedenis van de NAVO”, volgens secretaris-generaal Anders Fogh Rasmussen. Want de NAVO moet nodig veranderen – en de nieuwe versie van het bondgenootschap, ‘NAVO 3.0’ in de woorden van Rasmussen, zal in Lissabon het licht zien.

In haar nieuwe gedaante moet de NAVO sneller en flexibeler zijn dan ‘NAVO 1.0’ met haar grote logge legers ten tijde van de Koude Oorlog. En ze moet in actie kunnen komen ver van het eigen grondgebied, anders dan ‘NAVO 2.0’ van de jaren sinds de Val van de Muur, toen de aandacht vooral uitging naar crisissituaties in Europa en uitbreiding met nieuwe leden.

Collectieve verdediging blijft voorop staan. Een aanval op één lidstaat wordt beschouwd als een aanval op alle lidstaten.

Maar het gaat niet meer in de eerste plaats om de verdediging van grenzen. Internetvirussen, terrorisme, raketaanvallen, falende staten en piraterij zijn nieuwe dreigingen waartegen de NAVO haar lidstaten ook wil beschermen.

Veiligheid moet daarom soms ver buiten de eigen grenzen zeker gesteld worden. Daarvoor zal de NAVO verregaande samenwerking zoeken met partners die geen lid zijn van het bondgenootschap, zoals in Afghanistan al gebeurt. Daar is een prominente rol weggelegd voor landen als Australië en Nieuw-Zeeland en organisaties als de Verenigde Naties en de Europese Unie.

Zolang er kernwapens in de wereld zijn, zal de NAVO een kernmacht blijven. Over de precieze formulering van de nucleaire paragraaf in het Strategisch Concept moeten de regeringsleiders het op de top nog eens worden.

Ter bescherming van het NAVO-grondgebied en de bevolking tegen raketaanvallen willen Rasmussen en de Verenigde Staten dat de 28 lidstaten op de top besluiten tot de bouw van een raketschild.

De NAVO wil de relatie met Rusland verbeteren. Daarom is de Russische president Medvedev in Lissabon uitgenodigd, waar hij aansluitend aan de eigenlijke top een zogeheten NAVO-Rusland-Raad zal bijwonen. De NAVO heeft Moskou ook uitgenodigd deel te nemen aan het raketschild.

De alliantie en Rusland zullen een gemeenschappelijke veiligheidsanalyse uitgeven. Daarin moet naar voren komen dat ze tegenover veel identieke gevaren staan, zoals verspreiding van kernwapens, terrorisme, piraterij en instabiliteit in Afghanistan.

De complexe organisatie van de NAVO zal gestroomlijnd worden. Op die manier hoeft minder geld uitgegeven te worden aan bureaucratie en is er meer geld voor operaties.