Laat dat ontbijtje straks maar staan

Gedroogde theebladeren werden 150 procent duurder. Ruwe suiker steeg vorige week explosief tot 75 dollar per kg.

En de markt voor cacao is het meest wispelturig.

Elke ochtend een stevig ontbijt van brood met jam en koffie of thee, aangevuld met een kom chocoladevlokken of een glas sinaasappelsap. Het is goed voor de gezondheid, maar slecht voor de portemonnee. Want in anderhalf jaar tijd zijn de meeste grondstoffen voor het ontbijt – zoals graan, koffiebonen, ruwe suiker, thee en vruchtensap – fors in waarde gestegen.

Neem koffie. Drie kopjes troost, dat is wat een Nederlander gemiddeld per dag drinkt. Op jaarbasis komt dat overeen met 7,1 kilogram. Een dergelijke hoeveelheid koffiebonen van de Braziliaanse Arabica-plant, een koffie van hoge kwaliteit, kostte in de zomer van 2008 circa 20 dollar (15 euro). Toen haalden grondstoffen recordprijzen op de wereldmarkt. Desondanks is dezelfde koffie nu al de helft duurder geworden.

Bijna driekwart van de Nederlanders gaat niet de deur uit zonder een ontbijt. Het lijkt onvermijdelijk dat die doelgroep de hogere grondstofprijzen in haar portemonnee zal voelen. Toch zijn voedselexperts hierover verdeeld. „Het is niet omdat de graanprijs verdubbelt, dat ook de prijs van een brood zal verdubbelen”, zegt de woordvoerder van het Productschap Akkerbouw. Je kunt tegenwoordig een witbrood kopen voor 80 cent en een meergranenbrood voor 2,60 euro. „De invloed van duurder graan zal bij een industriële bakker, die met lage marges en hoge volumes produceert, ook veel groter zijn dan bij een ambachtelijke bakker”, zegt hij.

Sinds de ingrijpende correctie in het najaar van 2008 zijn ontbijtgrondstoffen – de zogeheten breakfast commodities – weer opvallend duurder geworden. Niet alleen koffie, ook de prijs voor thee zit in de lift. Voor gedroogde theebladeren wordt nu 150 procent meer gerekend dan begin 2009. Hetzelfde geldt voor ruwe suiker, dat vorige week explosief steeg tot 75 dollar per kilogram, de hoogste piek in dertig jaar, om daarna terug te vallen tot 58 dollar. Deze prijs is echter nog steeds 140 procent hoger dan begin 2009.

De abnormale prijsbeweging van suiker zou kunnen komen doordat hedgefondsen hun winst namen. Ook op cacao wordt gespeculeerd. In juli kocht de Britse handelaar Armajaro circa 240.000 ton cacaobonen op de beurs: die voorraad had een marktwaarde van 1 miljard dollar en was genoeg om 15 miljard chocoladerepen van Kellogg’s te produceren.

„De markt voor cacao is wispelturiger geworden”, zegt Willem Bolk, handelaar bij Daarnhouwer & Co. Na de zomer zijn cacaobonen flink in waarde gezakt. Maar het is vooral de prijs van cacaopoeder die invloed heeft op ontbijtproducten. Dit poeder is een afgeleid product van cacaobonen en wordt verwerkt in muesli, ontbijtgranen, chocolademelk en hagelslag. In 1992 werd op de wereldmarkt voor één ton cacaopoeder ruim 500 Britse pond betaald (600 euro). Nu schommelt de prijs rond de 1.800 pond. „We zitten op een historisch hoog niveau”, zegt Bolk.

Ook de sterke vraag uit opkomende landen speelt een rol. „Brazilië, een van de grootste koffieproducenten ter wereld, is zelf een van de grootste gebruikers geworden”, zegt Tijmen de Vries, algemeen secretaris van de Koninklijke Nederlandse Vereniging voor Koffie en Thee (KNVKT). De afgelopen drie jaar was de mondiale koffieproductie telkens kleiner dan de totale consumptie. „Dit deed de voorraden slinken en elke vraagtoename zorgt nu voor heftige prijsbewegingen. „Het maakt de koffiemarkt een tikje nerveus”, zegt Roel Vaessen van de European Coffee Federation.

Een andere factor van belang is het onvoorspelbare klimaat. „Graan, koffie, cacao of suiker zijn erg gevoelig voor tegenvallende oogsten”, zegt Vaessen. Als het weer in Brazilië tegenvalt, heeft dit niet alleen invloed op de koffieprijs, maar ook op de marktwaarde van sinaasappelsap.

Ook de prijs van maalgraan, dat nu bijna eenvijfde duurder is dan anderhalf jaar geleden, zorgt voor druk op de branche. „In al onze divisies zien we de prijzen voor grondstoffen substantieel stijgen”, liet CSM, een leverancier van bakkerij-ingrediënten, afgelopen maand weten. Dit aan de beurs van Amsterdam genoteerde bedrijf, dat onder meer cakes en muffins levert aan de horeca, winkels en pompstations, berekende hogere prijzen in het verleden altijd door aan de markt.

„Ik denk dat het effect minimaal zal zijn”, zegt de woordvoerder van het Productschap Akkerbouw. „De invloed van de gerstprijs op een glas bier is ook verwaarloosbaar.” Een concern als Heineken kan bij hogere grondstofprijzen besparen op marketing, vervoer en personeel. Of het kan zich indekken door op de termijnmarkt voordeliger in te kopen. Hetzelfde geldt voor industriële bakkers, vruchtensapverwerkers en koffieproducenten.

Toch blijkt uit cijfers van de European Coffee Federation dat de winkelprijs voor koffie in Nederland de voorbije tien jaar met 80 procent is gestegen. In diezelfde periode vervijfvoudigde de waarde van ruwe koffiebonen op de wereldmarkt.

Zou er toch een verband zijn? „Uit onderzoek is gebleken dat er wel degelijk parallellen zijn tussen de prijs van de ruwe grondstof en de winkelprijs”, zegt Vaessen . Toch kan hij niet zeggen of dit vandaag meespeelt. „Daarvoor is de prijsvorming van zoveel factoren afhankelijk.” Het blijft, ook voor hem, koffiedik kijken.