Kiezen de monniken voor God of voor de mens?

Des hommes et des dieux

Regie: Xavier Beauvois. Met: Lambert Wilson, Michael Lonsdale, Abdelhafid Metalsi. In: 21 bioscopen ****

Des hommes et des dieux van regisseur Xavier Beauvois is een traag, gelaagd drama over een groep monniken in Algerije die steeds verder in het nauw wordt gedreven door de burgeroorlog die om hen heen woedt. De film was in Frankrijk wekenlang de best bezochte film in de bioscopen. De teller staat inmiddels op drie miljoen bezoekers.

Achteraf zijn er toch wel een paar verklaringen voor het succes te bedenken. In een tijd die in het teken staat van het snelle geld en de grote waffel groeit de behoefte aan tegenwicht: aan films waarin stilte, aandacht en rust centraal staan, zo verklaarde filosoof Luc Ferry op de Franse televisie. Het monastieke leven trekt in de werkelijkheid nauwelijks nog mensen aan, maar als thema in film en andere kunstvormen gaat het klooster een grote toekomst tegemoet, voorspelt hij.

De film raakt voorts aan een open zenuw in de samenleving: het terrorisme in naam van de islam. Des hommes et des dieux vertelt de waar gebeurde geschiedenis van acht broeders die lid zijn van de orde van Cisterciënzers en leven in het Atlasgebergte in Algerije. Regeringstroepen en rebellen staan elkaar midden jaren negentig naar het leven en sluiten de monniken steeds verder in. Ze krijgen herhaalde waarschuwingen te vertrekken. Maar voor de monniken is dat een dilemma; ze hebben een gelofte afgelegd en willen de plaatselijke bevolking niet in de steek te laten.

Staat God of de mens voorop bij hun keuze? Op het het eerste gezicht is de film van Beauvois een diep religieus, katholiek kunstwerk. Maar evengoed is een humanistische lezing mogelijk. Veelzeggend: in Engelstalige landen is de film uitgebracht als Of Gods and Men, in de omgekeerde volgorde. Tegenover de bloeddorstige religieuze beleving van de ruigbehaarde rebellen staat de religiositeit van de monniken, die niet minder radicaal is, maar het tegenovergestelde beoogt.

Of de film zelf ook een religieuze, of pseudoreligieuze, ervaring kan oproepen, hangt af van de toeschouwer, die de ruimte die Beauvois openlaat zelf kan invullen. Met de mens, met God, of met beide.

Peter de Bruijn