Het subtiele bordspel van de haventarieven

Op dringend advies van de belangenorganisatie Deltalinqs is het havengeld in Rotterdam met 3 procent verlaagd. Dit is wellicht niet de laatste korting.

Drie jaar geleden kwam het bordspel Ports of Europe in Nederland uit. Wie zoveel mogelijk grondstoffen uit alle delen van de wereld met schepen naar de Rotterdamse haven kan brengen, is de ‘havenbaron’. In België waren de reacties over het spel zo positief, dat er nu ook een versie voor de Antwerpse haven uit is. „Eindeloos spelplezier voor iedereen”, verzekert uitgever The Game Master.

Zou president-directeur Hans Smits van Havenbedrijf Rotterdam dit bordspel al hebben gespeeld? Het zou hem kunnen inspireren, want de onderhandelingen die de haventopman met haven- en industriebelangenvereniging Deltalinqs voerde, leken op een subtiel havenspel.

Eerst was sprake van een ‘crisiskorting’. Voor alle bedrijven die in de loop van 2010 goederen overslaan in de Rotterdamse haven, was een tariefdaling overeengekomen van 7 procent. Het was voor het eerst in twintig jaar dat de Rotterdamse haven zijn tarieven verlaagde. Deze korting diende „om de wereldwijde recessie goed door te komen”, en levert de reders op jaarbasis een besparing van circa 20 miljoen euro op.

Maar het akkoord gold voor twee jaar en in 2011 zou opnieuw worden teruggevallen op het oude tarief, inclusief aanpassingen voor inflatie. Dit betekende dat het havengeld in 2011 in één keer met 8 procent zou worden verhoogd. Deze voetnoot in de afspraak bleef onderbelicht, tot Deltalinqs-voorzitter Wim van Sluis een maand geleden de alarmbel liet rinkelen.

De belangenorganisatie wees er subtiel op dat de inkomsten van de Rotterdamse haven in de eerste jaarhelft met zes miljoen tot 142 miljoen euro waren toegenomen, ondanks de tariefdaling. En, zo voegde Van Sluis eraan toe: het marktaandeel van de Rotterdamse haven zit in de lift. „Als die korting volgend jaar vervalt en de tarieven weer fiks omhoog gaan, raken we dat marktaandeel weer kwijt”. Het leek de gedroomde koevoet om de overeenkomst open te breken.

Bevries die tarieven, zo was de boodschap van Deltalinqs, in elk geval voor 2011 en liefst nog langer, anders dreigt omzetverlies bij de havenindustrie. Het havenbestuur ging noodgedwongen opnieuw met de betrokken partijen overleggen. En afgelopen week verscheen er – als bij toeval – een enquête in het vakblad Nieuwsblad Transport die bevestigde dat 80 procent van de Rotterdamse havenindustrie vreesde voor omzetverlies als het havengeld met 8 procent zou stijgen.

Na weken van intensief overleg is er deze week een ‘herstelkorting’ uit de bus gekomen. Het havengeld wordt in 2011 opnieuw met 3 procent verlaagd. „We hadden een tweejarige afspraak”, zei president-directeur Smits in een persverklaring. „Maar na consultatie met marktpartijen is toch extra steun in de rug afgesproken.” De bijkomende tariefdaling dient, zegt Smits, „om onze klanten zo zacht mogelijk te laten landen”.

Het bordspel dat de afgelopen weken tussen het havenbestuur en Deltalinqs is gespeeld, leert alvast één ding. Voor de Rotterdamse haven die als een autonoom bedrijf opereert – en daarbij maximaal rendement moet nastreven voor zijn eigen aandeelhouders, de Rotterdamse gemeente en de Nederlandse overheid – is het niet evident bij een economisch herstel de tarieven opnieuw te verhogen. „De 7 procent tariefverlaging in 2010 heeft niet geleid tot een even grote daling van de inkomsten van de haven”, zegt een woordvoerder van Deltalinqs. „Dit bewijst dat de crisismaatregel werkt.”

In 2008 haalde de Rotterdamse haven een record van 420 miljoen ton in de goederenoverslag : 33 procent hoger dan in 2001. Het lijkt erop dat de haven dit niveau opnieuw zal bereiken eind dit jaar, want in de eerste negen maanden werd al 321 miljoen ton overgeslagen. „Zelfs de inkomsten uit het havengeld evolueren naar het niveau van 2008: we schatten tussen de 280 en 290 miljoen euro”, argumenteert Deltalinqs.

Het vrachtvervoer op zee herstelt en de Rotterdamse haven is de eerste die daarvan profiteert. Het ziet er dan ook naar uit dat de discussie over de haventarieven van 2012 – die in de zomer van volgend jaar begint – een even subtiel onderhandelingsspel zal worden. „Er is door de economische crisis bij onze leden erg veel vet van de botten gegaan”, klinkt het bij Deltalinqs. „In tegenstelling tot de Rotterdamse haven zien wij nog lang geen winstherstel.”

Er is ook druk van de concurrentie. „Never waste a good crisis”, zei Eddy Bruyninckx, directeur van de Antwerpse haven, twee maanden geleden. Van scherpe tarieven heeft hij een prioriteit gemaakt om weer marktaandeel te kunnen winnen in de zone tussen Le Havre en Hamburg. Er wordt dan ook niet uitgesloten dat Hans Smits, zelfs na zijn crisis- en herstelkorting, een derde tariefdaling uit de mouw zal moeten schudden om de eigen achterban tevreden te stellen en de concurrentie voorop te blijven.