De gsm piept: nu moet je naar school

Autisten hebben aan hun dagindeling een dagtaak. Verrassingen zijn taboe. Maar een nieuwe appliance biedt uitkomst: telkens geeft de iPhone een opdracht.

Leonie heeft sinds kort op haar iPad een programma waarmee ze haar dag van kwartier tot kwartier kan indelen. Dat klinkt weinig spectaculair, maar voor haar is het een openbaring. „Heerlijk weer structuur/Wijst de weg door bossen”, staat in haar handgeschreven gedicht over deze app.

Leonie is een jonge vrouw met autisme, die door de app haar leven veel meer in eigen hand kan nemen dan voorheen. Tot voor kort moesten de begeleiders in haar zorgboerderij haar steeds zeggen wanneer ze moest eten of zich moest aankleden. Nu maakt ze zelf een planning met beschrijvende plaatjes, pictogrammen. „Nooit meer bij de leiding zeuren”, schrijft ze dan ook: „Een zelfstandiger leven!!”

Sinds de app een maand geleden werd geïntroduceerd, downloaden dagelijks vijftien tot twintig mensen Pictoplace. Daarmee kunnen autisten een dagplanning maken op hun computer, maar ook op hun iPod, iPad, iPhone of smartphone die op Android werkt. „De app vergroot hun zelfstandigheid en bewegingsvrijheid”, zegt Ellen Huisman van Autivision, het webbedrijf dat de app heeft gelanceerd. „Mensen met autisme hebben daarbij een bovengemiddelde interesse in computertechnologie.”

Naar schatting een op de honderd Nederlanders heeft autisme, een erfelijke stoornis. Autisten hebben problemen met het verwerken van prikkels en andere informatie. Daardoor hebben zij moeite met sociale contacten en met het plannen van activiteiten. Een onverwachte wijziging in het programma kan grote paniek veroorzaken. Bij autisten thuis en op school hangen dan ook vaak dagschema’s. Met pictogrammen, want autisten zijn zeer visueel ingesteld.

Het nadeel van die grote planningsborden is dat je ze alleen ziet als je ervoor staat en dat verzorgers de autist er vaak aan moeten herinneren dat het tijd is voor de volgende activiteit. Met de app op de gsm heb je het dagschema altijd bij je. Een geluidssignaal klinkt als het tijd is om bijvoorbeeld naar school te gaan. „Sommigen zetten dat signaal af, want er zijn autisten die geluiden slecht verdragen”, zegt Huisman.

Gebruikers kunnen een schema maken met eigen foto’s en plaatjes of met de bijgeleverde driedimensionale pictogrammen. „Oudere kinderen vinden de gewone pictogrammen vaak kinderachtig. Driedimensionale pictogrammen vinden ze wel leuk”, licht Huisman toe. „Overigens sprak ik laatst iemand die juist tekst makkelijker verwerkt dan plaatjes. Geen autist is hetzelfde.”

De app is getest door ongeveer zeventig gebruikers, een dankbare testgroep, want autisten gelden als meesters in het opsporen van fouten. Huisman: „Daaruit kwam onder meer naar voren dat de pictogrammen van activiteiten die voorbij zijn, niet meer getoond moeten worden. Dat is verwarrend voor de gebruikers.”

In België wordt de app ook gedownload, maar dat heeft wel geleid tot een kleine culturele botsing. „Voor de lunch hebben we in Nederland een picto van een boterham met een mes en vork. In België eten ze een boterham helemaal niet met bestek; en bij autisten moet alles echt precies kloppen”, vertelt Huisman. „Dus toont de Belgische picto een broodje in de hand.”