Bos niet verplicht? Dan mag het weg

Herten blijven opgesloten in hun eigen bos. Vorige kabinetten werkten aan verbindingen tussen natuurgebieden. Maar die gaan nu verdwijnen.

Het had zo mooi moeten worden. Een groot aantal natuurgebieden zou met elkaar worden verbonden. Robuuste verbindingszones werden ze genoemd.

Het idee was: we hebben in Nederland wel natuurgebieden, maar als die niet met elkaar zijn verbonden, leven planten en dieren geïsoleerd en dat komt hun levensvatbaarheid niet ten goede. Daarom zouden er twaalf ‘robuuste verbindingen’ komen van in totaal 27.000 hectare. Zodat vlinders worden verleid om langs aantrekkelijke planten naar elders te vliegen. Zodat edelherten van Flevoland naar de Veluwe kunnen hollen, en van de Veluwe naar Duitsland. Over ecoducten en door bossen. Niet gehinderd door snelweg, prikkeldraad of varkensstal.

Tien jaar geleden werd tot de aanleg van deze corridors besloten. Nog maar zes weken geleden werden ze in een voortgangsrapportage door de vorige minister Gerda Verburg (CDA) „van groot belang” genoemd voor de uitwisseling van plant- en diersoorten. En nu zullen ze verdwijnen. De nieuwe staatssecretaris voor landbouw en natuur, Henk Bleker (ook CDA), heeft er geen geld meer voor. Hij wil alleen nog natuur beschermen waartoe de Europese Unie hem verplicht.

De robuuste verbindingen waren al half klaar. Dat werk is voor niets geweest. Ze maakten deel uit van de zogenoemde Ecologische Hoofdstructuur (EHS). Die zou, zo werd begin jaren negentig afgesproken, in 2018 klaar zijn en in totaal 728.000 hectare natuur omvatten. Van Veluwe en Weerribben tot beekdal en bloemenwei.

Zo ver zal het niet komen. Deze week heeft Bleker gezegd dat de Ecologische Hoofdstructuur de 728.000 hectare definitief niet zal halen. Het geld is op. Op dit moment is 613.000 hectare natuur ingericht. Bleker: „Welke overheid kan zeggen dat van een plan dat 25 jaar geleden is gemaakt, inmiddels 90 procent is gerealiseerd? Op veel beleidsterreinen lukt dat niet.”

Grote delen van de Ecologische Hoofdstructuur worden beheerd door organisaties als Staatsbosbeheer, Vereniging Natuurmonumenten en de provinciale Landschappen. Die zijn niet blij. Natuurminnend Nederland is vooral boos over het schrappen van de robuuste verbindingen. Natuurmonumenten noemt het besluit „onbegrijpelijk” omdat de corridors „Europeesrechtelijk verplicht” zouden zijn.

Evenmin zijn de natuurorganisaties blij dat voor het beheren van de resterende natuur een kwart minder subsidie komt. En wat te denken van de suggestie van Bleker, deze week, dat zij delen van de natuur binnen de Ecologische Hoofdstructuur maar moeten verkopen aan boeren of particulieren? Met de opbrengst, suggereerde de bewindsman, kunnen de provincies de laatste „cruciale” stukken grond kopen die voor de afronding van de EHS onmisbaar zijn.

Het zijn niet de enige bezuinigingen op natuur. Hard aan komt ook het schrappen van de aanleg van recreatiegroen in en rondom de grote steden. Gebieden waar je een hond kunt uitlaten of met je kinderen kunt spelen. Ecologisch niet heel waardevol, maar ze bieden stedelingen wel de kans te ontsnappen aan de drukte. De aanleg daarvan liep al jaren enorm achter op schema, net als de aankopen voor de Ecologische Hoofdstructuur trouwens, maar nu komt er definitief een einde aan.

Het kabinet wil ook dat Staatsbosbeheer grond buiten de Ecologische Hoofdstructuur gaat verkopen, gebieden die niet écht beschermingswaardig zijn – zo’n 15.000 hectare. Het kabinet boekt de eerste opbrengsten in vanaf 2013. De verkoop moet het Rijk 100 miljoen opleveren.

Het gaat voor een klein deel om grasland. Er zitten grote stukken bos bij. Ongeveer honderdvijftig voormalige vuilnisbelten. Maar ook veel gebruikte speelbossen. Parken. Groene gebieden tussen nieuwbouwwijken. Spaarnwoude bij Haarlem is genoemd. Eertijds opgeknapte landschappen zoals de Drents-Groningse Veenkoloniën. Zelfs het Haagse Bos en het Malieveld zouden voor verkoop in aanmerking kunnen komen.

Er hebben zich al veel projectontwikkelaars en makelaars bij Staatsbosbeheer gemeld. Niet zo vreemd, want als het kabinet daadwerkelijk 100 miljoen euro wil binnenhalen, dan zullen de terreinen vermoedelijk niet allemaal de functie van natuur behouden. Want zulke grond levert weinig op. Voor de hand ligt dat de gebieden deels als bouwgrond van de hand gaan. Zodat er bijvoorbeeld wat villaatjes in een bos kunnen komen. In dat geval verliest Nederland enig aantrekkelijk stadsgroen. SP-Kamerlid Paulus Jansen spreekt van een „ongelooflijk dom” voornemen. „Mensen in nieuwbouwwijken hebben heel veel geld betaald voor een huis met groen in de buurt. Als dat groen nu wordt verkocht, adviseer ik deze mensen een procedure voor planschade te beginnen.”

Kamerlid Lutz Jacobi (PvdA) heeft vorige week een motie ingediend om de verkoop van grond van Staatsbosbeheer tegen te houden. De staatssecretaris reageert „in beginsel afwijzend”. Wel zoekt hij de nuance; niet alle terreinen van Staatsbosbeheer komen in aanmerking: „Hier kunnen terreinen tussen zitten met een bijzondere waarde. In die gevallen zal een gedegen afweging worden gemaakt of die terreinen in rijksbezit moeten blijven of voor verkoop in aanmerking komen. Eventueel onder voorwaarden.”

De provincies hebben Bleker intussen duidelijk gemaakt dat ze afspraken over aankoop van boerenland en andere verplichtingen voor de Ecologische Hoofdstructuur niet zomaar kunnen terugdraaien. „Wij zullen op de rem trappen. Maar op een verantwoorde manier, zodat we niet uit de bocht vliegen en schadeclaims krijgen”, aldus de Brabantse gedeputeerde Ruud van Heugten. Bleker zegt toe dat juridisch bindende afspraken op „een nette manier” kunnen worden afgewerkt.