Val van Berlusconi lijkt onvermijdelijk

In Italië dreigt een financieel debacle, net als in Portugal, Ierland en Spanje.

Dit weerhoudt Italiaanse politici ervan nu de stekker uit de regering te trekken.

De val van de Italiaanse premier Silvio Berlusconi lijkt onvermijdelijk. Maar angst voor een financiële crisis weerhoudt Italiaanse politici ervan om nu onmiddellijk de stekker uit de regering te trekken. Eerst moet de begroting worden aangenomen, anders kan het land met de grootste staatsschuld van de Europese Unie onder vuur komen te liggen van de financiële markten.

De politieke situatie in Italië is gespannen nadat de bewindslieden van de partij Toekomst en Vrijheid maandagmiddag hadden gedaan wat hun leider Gianfranco Fini eerder al had aangekondigd. Ze stapten uit de regering, omdat Berlusconi geen gehoor heeft gegeven aan Fini’s oproep voor een nieuwe centrum-rechtse coalitie met een nieuw programma.

Fini en Berlusconi liggen al sinds het begin van het jaar met elkaar overhoop. Toen ze nog samen in de partij Volk van de Vrijheid zaten, verweet Fini Berlusconi het beschermen van corrupte partijgenoten. Berlusconi zette Fini daarna de partij uit. Fini richtte een nieuwe partij op, Toekomst en Vrijheid. Het nieuwste schandaal rond Berlusconi, waarbij deze vorige maand de Italiaanse politie onder druk zette om een 17-jarig Marokkaans meisje vrij te laten dat één van zijn seksfeesten had bezocht, heeft de relatie tussen de politici verder op scherp gezet. Het meisje werd opgepakt omdat ze sieraden gestolen zou hebben. Berlusconi zei tegen de politie dat zij de kleindochter van de Egyptische president Mubarak was – een leugen.

Voor Fini was de maat vol. Hij riep Berlusconi ruim een week geleden op om „in het belang van het land” zijn ontslag in te dienen. „We kunnen zo niet doorgaan”, zei hij tijdens het oprichtingscongres van zijn partij Toekomst en Vrijheid, die is ontstaan nadat Fini voor de zomer door Berlusconi uit diens partij Volk van de Vrijheid was gezet. „Dit hoofdstuk is voorbij – of zal dat spoedig zijn”.

Fini stelde Berlusconi een ultimatum om een nieuwe regering te vormen met een nieuw programma. De premier reageerde teleurgesteld op deze onverwachte zet van Fini. Berlusconi dacht er niet aan om zijn ontslag in te dienen. „Wij gaan door. Hij (Fini) daagt me maar in het parlement uit als hij die verantwoordelijkheid durft te nemen.”

Nu de bondgenoot van Berlusconi uit het kabinet is gestapt, zou de onzekerheid over de overheidsfinanciën kunnen toenemen. Dat kan Italië tot een logisch nieuw doelwit maken van de financiële markten. Het land worstelt met een staatsschuld van ruim 120 procent van het bruto nationaal inkomen. Griekenland en Ierland betalen al een hoge rente op hun staatsschuld omdat wordt getwijfeld aan hun plannen en mogelijkheden voor bezuinigingen. Ook Portugal en Spanje staan onder druk. Uitbreiding van de crisis naar Italië zou de hele eurozone nog meer problemen brengen dan zij nu al heeft.

Dat Italië tot nu toe buiten schot is gebleven, is mede te danken aan het stringente begrotingsbeleid van minister van Financiën Giulio Tremonti. En aan het feit dat hij nauwelijks geld in de banken heeft hoeven pompen. Die bleken minder kwetsbaar doordat ze zich minder hebben ingelaten met ingewikkelde financiële producten. Een regeringscrisis zal Tremonti’s greep op de overheidsfinanciën echter verzwakken, wat het vertrouwen in de financiële toestand kan schaden. Italië hoopt voor het einde van het jaar een aantal staatsleningen te herplaatsen.

De Italiaanse media omschrijven de situatie als een „pré-crisis”. President Napolitano is gisteren met politieke consultaties begonnen. Zeker is dat de regering-Berlusconi mag aanblijven tot het parlement de nieuwe begroting heeft aangenomen. Alle belangrijke partijen hebben daarmee ingestemd om de Europese Unie en de financiële markten gerust te stellen en om te voorkomen dat Italië in ernstige financiële problemen komt.

De begrotingsbehandeling in het parlement duurt tot half december. Hierna is de kans groot dat het kabinet valt, omdat de Kamer op 14 december stemt over een reeds ingediende motie van wantrouwen tegen Berlusconi. Vervolgens zijn er drie scenario’s mogelijk:

Berlusconi valt en staat weer op. Hij vormt een nieuwe regering met een derde partij, bijvoorbeeld de christen-democraten. Maar de kans daarop wordt niet groot geacht.

Het kabinet valt en president Napolitano stelt een zakenkabinet samen om de kieswet te veranderen. Daar zijn diverse oppositiepolitici en ook Fini erg voor. Want de huidige kieswet bevoordeelt de grote partijen als die van Berlusconi, terwijl kleine partijen worden benadeeld. De grootste partij krijgt automatisch een flink aantal bonuszetels.

De meest waarschijnlijk optie is dat er geen nieuw kabinet komt en er verkiezingen worden uitgeschreven. De 74-jarige premier, die de politiek al zestien jaar domineert, dicht zichzelf goede kansen toe om te winnen.

Is het nieuwste schandaal ook Berlusconi’s laatste? The Atlantic antwoordt: nrcnext.nl/links