'Obama vindt dat oorlog corrumpeert en zijn zijn adviseurs vinden hem steeds vreemder’

Petraeus misleidde hem, Hillary speelde haar eigen kansen uit, de defensieminister heeft groeiende twijfels over hem: onderzoeksjournalist Bob Woodward over Obama’s Afghaanse moeras.

This image provided by Simon & Schuster shows the cover of Bob Woodward's new book, "Obama's Wars". Woodward's latest investigative work will run 441 pages and show Obama "making the critical decisions on the Afghanistan War, the secret war in Pakistan and the worldwide fight against terrorism," Simon & Schuster announced Tuesday Sept. 7, 2010. The book is scheduled to go on sale Sept. 27, 2010. (AP Photo/Simon & Schuster) NO SALES

„Oorlog is het belangrijkste dat we doen als land. Het bepaalt ons imago in de rest van de wereld. Het vertelt ons wie we zijn.”

Zal het imago van deze president niet door andere zaken worden bepaald?

,,Op dit moment misschien. Maar hoeveel geschiedenisboeken ken jij waarin de gezondheidszorg het bepalende thema was? Oorlog is dat altijd voor een president. En Barack Obama begrijpt dat. Hij neemt het zeer serieus. Hij steekt er veel tijd in. Hij zoekt het tot op de bodem uit.”

Gniffelend: ,,Hij is net als ik.’’

In zijn openbare optreden heeft Bob Woodward (67) iets van een patriciër. Thuis in Washington, aan een ronde tafel in de woonkamer, blijkt Amerika’s beroemdste onderzoeksjournalist een gemakkelijke man. Hij laat zich graag uitdagen. Hij praat zo gedreven over zijn laatste boek, De Oorlogen van Obama, dat hij in een uur maar één keer tijd zal vinden voor een slokje koffie.

De Oorlogen van Obama trok tot nu toe vooral aandacht door de particuliere ruzies tussen presidentiële adviseurs die worden uitgemeten. Essentiëler, vertelt Woodward, is dat het boek een hoogoplopende strijd schetst tussen de civiele en militaire leiding van de VS. Een bijna-crisis die elk moment kan escaleren. En de twee mannen die dit personifiëren, Obama en commandant David Petraeus van de Amerikaanse troepen in Afghanistan, blijken zelfs na twee jaar geen persoonlijke relatie opgebouwd te hebben.

„Dit is cruciaal”, zegt Woodward. „Obama schiet hier ernstig tekort. Petraeus is niet zomaar een generaal. Hij is een politieke en intellectuele krachtpatser. Het gezicht van het nieuwe leger, de man die de nieuwe nationale veiligheidsstrategie heeft ontwikkeld. Obama zou elke maand een diner met hem moeten hebben. Maar ze dineren helemaal nooit!”

Uw boek leert dat hij reden voor beduchtheid heeft. Uit een tussenzinnetje op pagina 275 blijkt dat de president vorig jaar, op een cruciaal moment in de discussie over Afghanistan, door Petraeus is misleid. Wat gebeurde er?

„Dit is inderdaad een smoking gun – die merkwaardig genoeg door bijna niemand nog opgemerkt is. Wat speelde was dat Obama een alternatief wilde voor het plan van generaal McChrystal, de toenmalige commandant, die 40.000 extra militairen vroeg om de Afghaanse bevolking te beschermen. Obama wilde hiervoor een alternatief, de militaire leiding weigerde dit. Vicepresident Biden ontwikkelde daarop zelf een alternatief, dat uitkwam op 20.000 man extra en een nadruk op de arrestatie en het doden van terroristen. En toen het eind vorig jaar op besluitvorming aankwam zei Petraeus tegen Obama dat de legerleiding dit alternatief in een zogenoemde War Game – een oorlogssimulatie – had nagespeeld. Het was onwerkbaar, zei Petraeus. Later kwam aan het licht dat dit domweg niet waar was. Bidens alternatief was besproken op een seminar. Nagespeeld was het nooit. Petraeus wist helemaal niet of het zou werken.”

Hij loog tegen de president?

„Hij misleidde de president.”

Wat zegt dit over Petraeus?

„Hij was zeer geïrriteerd dat het Witte Huis de strategie ondermijnde die hij tot een succes in Irak had gemaakt – counterinsurgency. Hij hield een lang verhaal dat ze dit niet moesten doen. Hij was gepassioneerd. Zo kwam dit tot stand. Maar je kunt er verzekerd van zijn dat Obama hem na deze misleiding extra in de gaten houdt.”

CIA-directeur Panetta zegt in uw boek dat een Democratische president nooit het advies van zijn generaals kan negeren. Obama stond dus nogal zwak?

„Dat is juist. En hij liep het risico dat al zijn belangrijke defensiemensen zouden opstappen: minister Gates, voorzitter Mullen van de chefs van staven en Petraeus. Dat zou geen president overleven, en zeker niet deze jonge president.

„Ik heb overwogen dit boek ‘De Verdeelde Man’ te noemen. Obama weet dat hij als opperbevelhebber de leiding over de oorlogen moet nemen. Maar intellectueel is hij er somber over. In het laatste hoofdstuk leg ik hem een citaat voor met de stelling dat oorlog altijd corrumpeert. Dan blijkt dat hij het daar fundamenteel mee eens is. Hij ziet oorlog als een hel; zó denkt hij. Maar hij heeft in de campagne beloofd dat hij zou investeren in de oorlog in Afghanistan, dus daar zit hij aan vast.”

Hillary Clinton [minister van BZ, red.] koos vorig jaar de kant van de generaals. Waarom?

„Het Witte Huis zag dit als een politieke manoeuvre. Ik denk dat ze de keuze uit overtuiging maakte, zij is altijd iets van een havik geweest. Tegelijk speelt ze het heel zorgvuldig. Tijdens de Congresverkiezingen zat ze in Azië of zo. Ze is slim. Ik laat zien hoe haar politieke adviseur Mark Penn zich verkneukelt over de politieke voordelen van haar ministerschap. Ze doet ervaring op. Ze is geen onsportieve verliezer. Ze kan opnieuw meedoen in 2016. Dan is ze nog steeds jonger dan Reagan, toen die gekozen werd.”

Haar ambitie voor het Witte Huis is nog springlevend?

„Die is duidelijk nog in leven. En alles kan zich ook zeer gunstig voor haar ontwikkelen, dat ziet zij ook wel.”

Obama dwong vorig jaar een compromis af waarbij 30.000 extra militairen naar Afghanistan gaan, mits hij volgend jaar zomer met terugtrekken kan ‘beginnen’. Zal het gebeuren?

„Ze zullen wel iets doen, neem ik aan. Twee pelotons?”

Dat is bijna niemand? Petraeus zegt dat hij helemaal niet wil beginnen met terugtrekken.

„Correct. Hij zegt in het boek dat we in deze oorlog zullen vechten voor de rest van ons leven en dat van onze kinderen. En sinds ik het boek heb afgerond zijn de wegen van hem en Obama nog verder uit elkaar gelopen. Dus de spanningen van vorig jaar kunnen elk moment weer opspelen. Obama reageert erg voorzichtig. Hij probeert manoeuvreerruimte te creëren. Hij doet niets op instinct. Het betekent dat je zijn gedrag moeilijk kunt voorspellen; ik durf het ook niet.

,,Een gevolg is ook dat zijn adviseurs hem steeds vreemder vinden. Neem Bob Gates, minister van Defensie. Met hem heeft hij een goede werkrelatie. Maar ik beschrijf dat Gates zich soms op het verkeerde been gezet voelt. Hij zegt op zeker moment zelfs ‘dat de president praat als een spion’. Een spion!”

Is er een oplossing voordat dit uit de hand loopt?

„Dat denk ik wel. Gates heeft gezegd dat hij in principe volgend jaar vertrekt, en Obama zou Colin Powell [oud-voorzitter chefs van staven, oud-minister BZ, red.] kunnen vragen de plaats van Gates in te nemen. Powell zegt natuurlijk dat hij er niet op uit is. Maar het is volkomen duidelijk dat als Obama hem vraagt, hij het zeker zou doen. Hij is zo iemand die geen nee kan zeggen tegen een president.”

En hij voldoet aan alle voorwaarden? Republikein, ervaren militair: genoeg gezag om Petraeus te weerstaan.

„En hij kan Obama misschien wat goed nieuws brengen: een manier om te winnen en er een korte oorlog van te maken. Zoals de eerste Golfoorlog die Powell in 1990 leidde. Maar goed, ik heb dit eerder publiekelijk gezegd en hij mailde me gisteren nog: hou erover op, ik wil niet, iedereen begint me te bellen!”

Want het is een optie?

„Een reële optie. Hij is de man met ervaring die vrij rondloopt. Hij steunde Obama’s kandidatuur, Obama vraagt hem geregeld om advies. Hij is redelijk oud, 74 denk ik, maar juist hij kan het stootkussen tegen de generaals zijn waar Obama grote behoefte aan heeft.”

In de periode die uw boek beschrijft viel het Nederlandse kabinet over Afghanistan. U besteedt er nul woorden aan. Geen thema voor de beslissers in Washington?

„Niet echt. Petraeus zegt op een gegeven moment in een van die vergaderingen dat buitenlandse troepen niet erg belangrijk zijn voor hem. Obama reageert daar scherp op: ‘Je hebt onze bondgenoten niet te kleineren.’ Maar de generaals hebben altijd het gevoel gehad dat ze geen controle konden krijgen over buitenlandse troepen.”

U citeert wel de Nederlandse generaal De Kruif. Hij vertelt, in uw samenvatting, dat zijn Amerikaanse collega’s het prima vonden dat Nederland uit Uruzgan vertrok.

,,Inderdaad.’’

Amerikaanse generaals willen dat Afghanistan een puur Amerikaanse zaak wordt? Zodat ze geen rekening meer hoeven houden met nationale regels van NAVO-lidstaten?

,,Het zijn controlfreaks. Wat de Nederlanders konden doen, en hoe ze het deden, moest steeds door het Nederlandse ministerie van Defensie geaccordeerd worden. Amerikaanse generaals willen gezag hebben. Het weerspiegelt een arrogantie waarbij Amerika het centrum van de wereld is. En de Amerikaanse militairen in Afghanistan willen controle over de mensen met wie ze werken.”

Dus het is nogal ironisch dat de Nederlandse regering over Afghanistan is gevallen?

„Ja, nogal.”