Hip, maar altijd in de schaduw van Warhol

In de voorstelling Basquiat & Warhol evalueren de kunstenaars Jean-Michel Basquiat en Andy Warhol hun vriendschap. „Er is onderlinge liefde, maar waarom is een mysterie.”

De recensent vindt het niks, de doeken die Andy Warhol en Jean-Michel Basquiat samen hebben geschilderd. Hij noemt Basquiat, New Yorker van Puerto-Ricaans-Haïtiaanse afkomst, Warhols „gewillige mascotte”. Warhol wuift het weg, maar de woedende Basquiat is gis en draait het om: „Wat als ze jou mijn mascotte hadden genoemd?”

Saabri Saad el Hamus (Warhol) en Steven Hooi (Basquiat) dragen de recensie in zijn geheel voor, rug aan rug, elkaars zinnen afmakend. Het duo repeteert hun voorstelling Basquiat & Warhol in toneelzaal De Brakke Grond, onder toeziend oog van regisseur Hans Man in ’t Veld. Die geeft alleen nog kleine aanwijzingen: niet dat cadeautje in je hand houden, die regel harder uitspreken. Saad el Hamus speelt Warhol met zijn grijze pruik meestal in zijn hand, sierlijk en dramatisch. Hooi is als Basquiat robuust en stevig, een bron van energie.

In de kleedkamer haalt Hooi na afloop steek voor steek een zoom uit. Saad el Hamus trekt met een zucht zijn laarsjes met hoge blokhakken uit. Hun voorstelling gaat over het fenomeen mannenvriendschap, zegt hij. „Het fascineert me dat die twee mannen zo verschillend zijn, qua leeftijd, achtergrond en kunst die ze maken.”

Waar de vriendschap tussen de twee beroemde kunstenaars uit voortkwam, is hem niet duidelijk. „Dat is wat we proberen uit te zoeken. Wat was er tussen hen, buiten dat ze elkaar konden gebruiken voor hun kunst en om aandacht te trekken? Er is onderlinge liefde, maar het waarom is een mysterie.”

Normaal gesproken zijn mannen concurrenten, zegt Saad el Hamus. „Maar als dat wegvalt en je elkaar iets gunt, dan is er sprake van zielsverwantschap. Het moment dat je dat beseft is een goddelijk moment. Die band gaat dieper en is intenser dan met vrouwen.”

Hooi bestrijdt dat idee: „Ik heb met mannen en vrouwen dezelfde relatie. Sommige van mijn vrienden zijn als goede vriendinnen.”

Basquiat overleed jong, op zijn 27ste. Begin jaren tachtig was de schilder geruime tijd superhip. Hij was de eerste zwarte kunstenaar die sterrenstatus verwierf. Hooi: „Ik begrijp wel dat hij erg bezig was met het zoeken naar bevestiging. Na zijn eerste muurteksten bleef hij die leuke, zwarte graffitiartiest, hoewel hij geen echte pieces maakte en al snel op doek schilderde.” Saad el Hamus: „Uiteindelijk is hij doodgeknuffeld door het blanke publiek.”

Maar Saad el Hamus is opgetogen dat de voorstelling niet leunt op de tegenstelling zwart-wit. Eén keer roept een gefrustreerde Basquait iets in die richting, na de uitspraak over de mascotte: ‘Blanke meester, zwarte slaaf!’ „Het is een belangrijke zin”, zegt Hooi, „omdat-ie zo irritant is. Die slachtofferrol is een excuus dat ik in andere producties vaak ben tegengekomen. Ik ben het er niet mee eens. Van mij mag het publiek zich op dat moment wel even ergeren.”

De zin zit ook goed ingebed in de ruzie, zegt Hooi. „Die recensie heeft meegeholpen aan de vernietiging van de vriendschap. Basquiat gaat er kapot aan dat hij in de schaduw van Warhol leeft. Dat is ook verschrikkelijk. Tegelijk heeft het ook iets mooi tragisch.”

De voorstelling suggereert dat de in 1987 gestorven Warhol aan Basquiat verschijnt. „Als een seksloze Engel des Doods”, zegt Saad el Hamus. „Warhol is een rare vogel, maar ik haal hem dicht naar mijzelf toe. Dat maakt hem transparanter en menselijker.”

Basquiat en Warhol halen herinneringen op en evalueren hun vriendschap. Basquiat vertelt over het feestje de avond ervoor, met alle beroemdheden van die tijd, van Bowie en Liberace tot Zsa Zsa Gabor en zijn ex Madonna. Het toneel toont geen feestje: de vloer is bezaaid met autobanden. Saad el Hamus: „Wat wij willen, is de schoonheid aan banden leggen. De boel niet opdoffen. Dat zit in de taal en in het spel.”

Grijnzend: „Noem het een associatief, stil protest tegen de kaalslag in de kunstwereld.”

Toneelgroep De Nieuw Amsterdam: ‘Basquiat en Warhol’. Première: don 17 nov, Brakke Grond, Amsterdam. Tournee t/m 29 jan.

    • Ron Rijghard