Breinbrekers en piekerdingen

In de aanloop naar 5 december probeert Hendrik Spiering nieuwe spelletjes uit. Deze week: bomen omgooien, codes kraken, boeven klemzetten en drenkelingen redden.

Probeer een boom te bouwen van plastic takken. Wie het eerst vier takken van de eigen kleur op elkaar heeft wint. En wie de boom laat omvallen verliest. Bijna altijd eindigt Toppletree met het omvergaan van de boom: geen winnaar, wel een verliezer. Grote pret bij iedereen. Dit is het leukste en simpelste omvalspel sinds Jenga (die toren met al die losse balken).

Wonderlijk genoeg wordt dit hoveniersspelletje op de markt gebracht als ‘breinbreker’, door een firma met de betekenisvolle naam ‘IQspellen’. Alsof dit boompjebouwen nadenken is! Het is niet eens een puzzel.

Tegenwoordig worden veel puzzels als IQ-vehikels op de markt gebracht, alleen legpuzzels lijken aan dit etiket te ontsnappen. De IQ-trend begon zo’n tien jaar geleden toen het alleraardigste puzzelspel (voor één persoon) Rush Hour een onverwacht groot commercieel succes werd: probeer het rode kevertje tussen een verkeersopstopping naar de uitgang te krijgen, met steeds moeilijkere opgaven voor beginsituaties op het verkeersplein. Een aanrader voor wie van puzzelen en schuiven houdt. En sindsdien buitelen de ‘smartgames’ en ‘denkspellen’ over elkaar heen. Gelukkig zitten er veel leuke puzzels en spellen bij, de meeste overigens voor één persoon.

Spellenfabrikant Jumbo noemt zijn nieuwe puzzelspel zelfs ongegeneerd elitair ‘Club 2%’, naar een of andere logische puzzel die ooit door Albert Einstein zou zijn bedacht.

Wie de doos openmaakt, vindt een klassiek codespel, met opgavekaartjes in oplopende moeilijkheid. Je moet bijvoorbeeld raden welk figuurtje in welk van de drie huisjes woont, terwijl je alleen maar weet dat het groene mannetje links van het gele woont en het rode helemaal links. Ja, dit is inderdaad een van de makkelijkste opgaven. In de hogere regionen zijn er vijf huisjes, met vijf figuren, en ook nog eens vijf huisdieren die allemaal op de juiste plek terecht moeten komen. In essentie is het sudoku-denken, een soort Mastermind in je eentje, en heerlijk om je verstand mee leeg te maken. Maar of je er slimmer van wordt, zoals de pretentie van smartgames lijkt te zijn?

In het Rush Hour-genre vinden wij thuis dit jaar Roadblock en Titanic het leukst (vorig jaar was Anti-virus favoriet). In Roadblock moet je een vluchtende auto precies passend insluiten met vormen met een politieauto erop – een soort Katamino in een achterbuurt. En in Titanic moet je op een ingenieus golvend bord met twee tot zes reddingsboten maximaal zeven drenkelingen uit het water halen. De ellende is dat de boten stokstijf blijven liggen als ze volgeladen zijn en dan de andere boten enorm hinderen. Ieder reddingscenario loopt daarom altijd wel een paar keer muurvast. Leuk. En mooi om te zien.

Ook mooi om te zien is 36 Cubes, ‘The World’s Most Challenging Puzzle!’. Dit is een echt piekerding. De opgave is simpel genoeg, en duidelijk geïnspireerd op het sudoku-principe. Er is een raster van zes keer zes grijze vaste pilaren van verschillende hoogtes. Er zijn ook 36 gekleurde losse pilaren eveneens van verschillende hoogtes die weer passen op de grijze. En probeer dan maar eens op iedere rij zes verschillende kleuren te krijgen. En allemaal op gelijke hoogte. De aardigheid is om iedere keer meer torens op de goede plek te krijgen. Ons vermoeden is dat je de gekleurde pilaren moet sorteren op grootte (telkens in zes verschillende kleuren), maar het raadsel is nog niet onder de knie.

Passend in de puzzeltrend is dit jaar het codekraakspel Tricoda, uitgeroepen tot Speelgoed van het jaar in de categorie voor 12+. Een aardig spel, inderdaad, maar in het begin best moeilijk te doorgronden. Zoals zo vaak valt alles na een paar keer spelen wel op zijn plaats. Het idee is knap: je ziet alleen de codes van de andere spelers en aan de hand van vragen die andere spelers beantwoorden (‘ziet u meer drieën of meer roze zessen?’) kun je een idee krijgen wat de eigen code is. Want die anderen zie jouw code dus wel.

Wij ontdekten gelukkig dat ook als je niet heel scherp nadenkt Tricoda goed te doen is. Vooral omdat de meeste spelers de onbedwingbare neiging hebben hun cijferconclusies hardop uit te spreken. Stom natuurlijk, maar cruciale extra informatie voor de rest.

Toppletree €20 (IQspellen); Club 2%, €15 (Jumbo) ;Roadblock €20 , Titanic €20 (beide Smartgames); 36 Cubes €25 (Thinkfun); Tricoda €20 (King)