Beauvois is altijd op zoek naar verlossing

‘Des hommes et des dieux’ lijkt een vreemde eend in de bijt van Xavier Beauvois’ oeuvre, dat eerder rauw en intens is dan spiritueel en sereen. Of toch niet?

(FILES) A photo taken on May 23, 2010 in Cannes, shows French director Xavier Beauvois holding his award after winning the Grand Prix for his film "Des Hommes et des Dieux" (Of Gods and Men) during the closing ceremony of the 63rd Cannes Film Festival. Beauvois' film has been chosen by French National Cinema Centre (CNC) to apply for representing France for the 83rd annual Oscar Academy awards to be held on February 27, 2011. AFP PHOTO / FRANCOIS GUILLOT AFP

‘Gedenk te sterven’ (Memento mori) is de spreuk waaraan de Franse filmmaker Xavier Beauvois (1967) de titel van zijn tweede speelfilm ontleende: N’oublie pas que tu vas mourir (1995). Het is een spreuk die van toepassing is op al zijn films. Van de seropositieve hoofdpersoon in zijn tweede film tot de politieagent in zijn vierde, Le petit lieutenant (2005), een sterke ‘policier’ gefilmd in quasidocumentaire stijl.

Beauvois won dit jaar de Grand Prix (tweede prijs) op het festival van Cannes voor zijn nieuwste, veelbesproken film Des hommes et des dieux, over acht Franse monniken in een Algerijns klooster die te maken krijgen met groeiend moslimfundamentalisme. Beauvois’ talent om de camera te laten spreken, is al helemaal aan het begin van de film te zien. Dan bezoeken de monniken gezamenlijk een besnijdenisfeest. Omdat Beauvois niet monteert, krijgt deze scène extra betekenis. De personages worden bewust niet van elkaar geïsoleerd in het beeld. Moslims en christenen leven in wederzijds respect voor elkaar, in vreedzame coëxistentie. De camera volgt de monniken die langzaam komen aangelopen en laat zien hoe ze het huis binnen treden, opgaan in hun omgeving en één worden met de lokale moslimbevolking.

Beauvois werd ooit gegrepen door de cinema tijdens een lezing van filmhistoricus Jean Douchet, die later als dank een gastrolletje in zijn film Nord kreeg. Beauvois stopte onmiddellijk met het lyceum, ging naar Parijs en meldde zich aan bij de filmschool, waarna hij al snel regieassistent werd van Manoel de Oliveira en André Téchiné. Als 24-jarige debuteerde hij indrukwekkend met Nord (1991). Hij kreeg er twee César-nominaties voor, de belangrijkste Franse filmprijzen. Hij schreef, regisseerde en speelde mee in de film, een semiautobiografisch verhaal dat zich afspeelt in Calais, het kustplaatsje in de Noord-Franse streek Pas-de-Calais waar Beauvois zelf vandaan komt. Nord gaat over een gezin dat langs elkaar heen leeft. De dominante vader werkt, net als Beauvois’ vader, in een apotheek en probeert zijn alcoholprobleem te verbergen. De zoon (gespeeld door Beauvois zelf) doolt rond of vaart mee op vissersschepen, zijn zus is zwaar gehandicapt en moeder zit de hele dag thuis.

In Nord is zijn stijl al in volle wasdom te zien. Xavier Beauvois heeft een voorkeur voor langdurige totaalshots, laat veel onuitgesproken. Het minimale plot is een kapstok om bijvoorbeeld de benauwende locatie en de complexe personages alle ruimte te geven. Zijn tweede film N’oublie pas que tu vas mourir is een rauwe film over een zelf verklaard romanticus die zich graag vergelijkt met de Britse dichter Lord Byron. Na zijn besmetting met HIV zoekt hij vergetelheid in drugs en seks.

In vrijwel al zijn films gaat Beauvois’ belangstelling uit naar personages die zich opgesloten voelen en willen ontsnappen. In die zin lijkt het spirituele Des hommes et des dieux een vreemde eend in de bijt, ware het niet dat ook daar de emoties hoog oplopen. De gevoelens zijn nog steeds extreem, maar geïnternaliseerd.