Zien op tv

Dances with Wolves Year: 1990 Director: Kevin Costner Based upon Michael Blake's book PHOTOS12

Close up: Reel injunNed. 2, 23.00 uur

Amerikaanse indianen zijn in Hollywood al zo lang geëxploiteerd als er films worden gemaakt. Ze dienden als schrikbeelden en schietschijven (in westerns, maar ook in tekenfilms als Bugs Bunny) en werden aan de andere kant verheerlijkt als nobele wilden. Pas de laatste jaren is ook een authentieke indiaanse cinema op gang gekomen.

De documentaire Reel Injun (regie Neil Diamond) geeft een aardig beeld van de aloude Hollywoodclichés over indianen. Zowel de ‘positieve’ stereotypen als de negatieve komen aan bod. Beide zijn hardnekkig. Ook in de om zijn authenticiteit veelgeprezen film Dances with Wolves (1990) is het toch weer de blanke man – de onuitstaanbare Kevin Costner – die de indianen leert om zich te handhaven, en die het aanlegt met een blanke vrouw.

De documentaire concentreert zich op de beeldbepalende prairie-indianen, de Sioux, van hun zege op generaal Custer aan de Little Bighorn in 1876 tot hun bezetting van Wounded Knee in 1973, en draagt zo onbedoeld bij aan het cliché dat indianen allemaal te paard achter de bizons aanjoegen. Ook heeft Diamond weinig oog voor de ambivalenties in de films van John Wayne, die lang niet zo triomfalistisch waren als hij denkt. Raadselachtig blijft waar het ‘regelrechte fascisme’ in schuilt, dat in de aankondiging bij de film wordt beloofd.

Er is hoop voor de indiaanse film. Terecht eindigt de documentaire met Atanarjuat (2001), een geweldige film over het leven van Inuit, native Americans in Noord-Canada. Na een aanval door vijanden rent de hoofdpersoon alleen en spiernaakt door het onverbiddelijke ijslandschap. „Toen ik dat zag dacht ik: dat is geen acteur”, zegt iemand bewonderend. „Een acteur zou dat nooit doen.” Een Inuit wel.

Sjoerd de Jong