Handicap kind door plotse DNA-fout

Aangeboren zwakzinnigheid is vaak het gevolg van één nieuwe DNA-mutatie in de zaad- of eicel van de vader of moeder van een geestelijk gehandicapte. Waarschijnlijk veroorzaken deze ‘nieuwe mutaties’ een derde van alle aangeboren geestelijke achterstand.

Nijmeegse genetici ontdekten dit toen ze van tien zwakzinnige kinderen en hun vaders en moeders de basenvolgorde bepaalden van hun ‘exoom’, dat is al het DNA dat de erfelijke code voor eiwitten bevat. Exoomsequencing is een nieuwe techniek waarmee vorig jaar de eerste ziekteveroorzakende genmutaties zijn gevonden.

Bij zes van de tien vonden de onderzoekers een mutatie die niet aanwezig was bij hun ouders. Zulke nieuwe genmutaties moeten zijn ontstaan tijdens de vorming van de eicel en zaadcel waaruit het kind werd geboren. De genafwijkingen waren niet eerder beschreven en lagen in verschillende genen die zeker of waarschijnlijk bij hersenfuncties betrokken zijn. De Nijmeegse onderzoekers publiceerden er afgelopen zondag over in Nature Genetics.

Tot nu toe was van ongeveer de helft van de kinderen met een geestelijke handicap de oorzaak te achterhalen. De afwijking ontstaat dan door een gemuteerd gen in de familie, door een chromosoomafwijking bij de patiënt, of doordat er iets is misgegaan tijdens de zwangerschap of de geboorte.

De helft van de zwakzinnigheid was echter onverklaard. De tien patiënten zaten in de groep waarbij andere, bekende oorzaken waren uitgesloten. Uit de vondst van zes nieuwe mutaties bij die tien concluderen de onderzoekers dat ongeveer eenderde van de aangeboren zwakzinnigheid hiermee is te verklaren. Onderzoeksleider geneticus prof.dr. Han Brunner: „De vondst van deze de novo mutaties lost ook een bekende erfelijkheidsparadox op. Ongeveer twee procent van de bevolking heeft een geestelijke handicap, maar deze mensen krijgen veel minder kinderen dan andere mensen. De zwakzinnigheidsgenen zouden dan op den duur moeten verdwijnen, maar dat gebeurt niet. Dat komt dan door nieuwe mutaties.”

Het bestaan van nieuwe mutaties was wel bekend, maar ze waren zo zeldzaam dat er geen rekening mee werd gehouden. Brunner: „Maar als je bedenkt dat er waarschijnlijk wel duizend genen zijn die mentale retardatie kunnen veroorzaken, dan wordt het belang van nieuwe mutaties opeens duizend keer zo groot.”