Een taal is pas een taal als je Facebook en Wikipedia erin kunt lezen

Voortaan laten Marc van Oostendorp en Ewoud Sanders op deze plek regelmatig hun licht schijnen over recente uitspraken, uitlatingen en uitgaven.

 President Obama sprak tijdens zijn bezoek aan Indonesië vorige week waarschijnlijk meer Indonesische woorden dan welke Nederlandse politicus ook ooit heeft gedaan. De Amerikaanse president beperkte zich niet tot reisgidszinnetjes als terima kassih (‘dank je wel’) en selamat pagi (‘goedemorgen’) – hij riep zelfs pulang kampung nih (‘ik ben thuis, joh!’)! Woordjes als joh zijn lastig te leren in vreemde talen. Nog gevoeliger: op zeker moment gebruikte de president de uit het Arabisch afkomstige Indonesische groet assalamualaikum (‘vrede zij met u’). Zoals bekend woonde Obama in zijn jeugd in Indonesië; door tegenstanders wordt hij verdacht van heimelijke islamitische sympathieën.

Liefhebbers van taalspelletjes kunnen momenteel hun lol op. Zo kun je bij het Instituut voor Nederlandse Lexicologie in Leiden meespeuren naar „een verloren woord”. Wekelijks worden één of meer cryptische omschrijvingen vrijgegeven die naar dit woord leiden. De hoofdprijs is een iPad. Je kunt je afvragen waarom een wetenschappelijk woordenboekinstituut een taalspel online zet, maar het blijkt een groot succes: binnen een week speelden al ruim duizend woordzoekers mee (zie www.inl.nl). Nieuw taalspelletje bij de betere boekhandel: een kaartspel getiteld Rijmwoordenstrijd (Uitgeverij Dubbelzes, €10,95). Het spel bevat 55 kaarten met daarop rijmklanken zoals oen, uur of euk. Je daagt je tegenstander uit om zoveel mogelijk woorden te vinden – zoen, zuur, leuk – die daarop rijmen.

Een taal is pas een echte taal als je de Wikipedia en Facebook erin kunt lezen. Van Wikipedia bestaan al versies in onder meer het Fries (18.131 artikelen), het Limburgs (6.351), het Zeeuws (796) en het Nedersaksisch (4.327, het Nedersaksisch wordt gesproken in o.a. Groningen, Drenthe en Overijssel). Een groepje vrijwilligers heeft zich nu ook op de Limburgse vertaling van Facebook gestort en discussieert sinds enkele maanden of chat vertaald moet worden als gezeiver of kal met mich. Over één vertaling is men het eens: vind het leuk wordt vind dees sjiek.

In de boekwinkels en kantoorboekhandels is de scheurkalendertijd weer aangebroken: ze liggen in stapels bij de kassa. Nieuw zijn de zogenoemde taalscheurkalenders van uitgeverij Van Dale (€14,95 per stuk). Zojuist verschenen de Taalscheurkalender Engels („Better English Every Day”), Sprekend Nederlands („iedere dag een pareltje”) en de Junior spreekwoordenscheurkalender (voor de scrabbelaars onder u: een woord van 27 letters). Een hardnekkige mythe wil overigens dat Kees van Kooten en Wim de Bie de eerste scheurkalenders uitbrachten, de bekende Bescheurkalenders. Maar al in 1877 meldde het tijdschrift De Navorscher: „Even als voor dertig en meer jaren allerlei almanakken als uit den grond opkwamen, zoo zijn tegenwoordig de scheurkalenders aan de orde van den dag.”

Wie bang is voor de ziekte van Alzheimer kan overwegen een tweede taal te leren. Een Canadees team van onderzoekers van het Rotman Research Institute publiceerde deze maand een studie waaruit blijkt dat symptomen van Alzheimer bij tweetalige ouderen soms wel vijf jaar vertraagd worden. Het lijkt erop dat de ziekte weliswaar optreedt, maar dat mensen die twee talen spreken grotere geestelijke reserves hebben waardoor ze geheugenverlies en verwarring gemakkelijker kunnen omzeilen. De Canadezen doen al enkele jaren onderzoek naar het fenomeen, maar hebben nog geen verklaring gevonden.

Ondanks de sterke economische banden tussen de twee landen is Duits studeren nog steeds niet populair bij Nederlandse jongeren. Om daar iets aan te doen organiseert de Vereniging Levende Talen ieder jaar een Duitsolympiade. Middelbare scholieren uit heel Nederland onderwerpen zich aan toetsen in spreek-, schrijf-, luister- en leesvaardigheid. De winnaar krijgt een reisje naar Bonn aangeboden en kan meedoen aan een internationale Deutscholympiade. De afgelopen weken waren er voorronden in Nijmegen en Amsterdam; vrijdag is er nog een in Groningen.

Wat wordt hét officiële Van Dale Woord van het Jaar 2010? De uitgeverij maakte de tien genomineerde woorden vanochtend bekend: balansbandje, bestuursobesitas, daggeren, dreigtweet, gedoogregering, knetterrechts, knoflookcrisis, oliewolk, schandaaltreffer en talententelevisie. De betekenissen, die lang niet allemaal meteen duidelijk zijn, vindt u hier: http://woordvanhetjaar.vandale.nl/. U kunt daar ook uw stem uitbrengen. In 2008 kreeg Van Dale nog een golf van kritiek over zich heen door swaffelen als woord van het jaar te kiezen. Het enige seksuele woord is ditmaal daggeren: ‘erotisch dansen, waarbij de danspartners “de daad” nabootsen’.