Bakkers keuze: het personeel of de aandeelhouders

TNT-topman Peter Bakker moet kiezen: beperkt hij de loonkosten ten gunste van de beleggers of houdt hij banen in stand, ten koste van het dividend?

Het is vaak vertoond bij beursfondsen: rampzalig nieuws voor de werkvloer leidt tot applaus bij beleggers.

Toen TNT op 2 juli 2009 het grootste massaontslag in Nederland aankondigde sinds de sluiting van de mijnen begin jaren zeventig, steeg het aandeel met 4,3 procent. 11.000 banen minder leidde die ochtend tot 218 miljoen euro extra beurswaarde.

Het is het eeuwige dilemma voor iedere bestuursvoorzitter: houd ik mijn personeel te vriend of juist de aandeelhouders? Beperk ik de loonkosten waardoor het aandeelhoudersrendement omhoog kan, of houd ik banen in stand ten koste van het dividend?

Topman Peter Bakker van TNT kan erover meepraten. Hij rent de laatste jaren heen weer tussen vakbonden en grootaandeelhouders.

Vandaag staakten Nederlandse postbodes uit protest tegen de voorgenomen reorganisatie. Die is inmiddels uitgebreid tot de reductie van 15.000 arbeidsplaatsen bij TNT Post. Over twee weken ontvangt Bakker beleggingsanalisten van de grote zakenbanken.

Officieel heeft de ontslagronde niets te maken met de beleggersbelangen. Maar volgers van TNT weten dat Bakker al jaren onder druk staat van aandeelhouders die de reputatie hebben activistisch te zijn, zoals het Amerikaanse hedgefonds Jana. Beleggers die al jaren achter de schermen roepen dat de combinatie van een groot Europees postbedrijf met wereldwijde expresdienst onder één dak in Hoofddorp niet logisch is, in hun eigen taal: minder waarde creëert.

De financiële wereld weet ook dat de drastische sanering van de loonlijst bij de postdivisie ideaal is voor intussen ingezette opsplitsing van het concern. Of hij het nu zelf bedacht heeft of zijn oren naar de hongerige aandeelhouders heeft laten hangen, Bakker kondigde in 2009 aan de twee hoofdactiviteiten ‘Post’ en ‘Expres’ uit elkaar te trekken. De oude ambitie, een wereldwijde distributeur-van-alles worden, werd verlaten.

Maar de reorganisatie van het Nederlandse postbedrijf dateert al van ver daarvoor. Die is toch echt ingegeven door een andersoortige externe druk: de omstandigheden op de markt. Sinds de vaderlandse postmarkt – van oudsher een publieke taak – vanaf 2000 werd opengesteld voor (buitenlandse) concurrenten wist TNT dat het een ongelijke strijd zou gaan voeren. De bij cao afgedwongen salarissen voor de 23.000 werknemers zijn substantieel hoger dan nieuwkomers op de Nederlandse markt als Sandd en Selektmail, die er niet voor terugdeinzen op of net onder het minimumloon te duiken. Het management van TNT Post en in hun hart vast ook alle andere betrokken, wisten dat het kostbare loongebouw in het nieuwe speelveld niet langer te handhaven was.

Nu beide ontwikkelingen samenvallen is de vraag: wie wordt er beter van?

Vooralsnog zijn er vooral veel onzekerheden rond de opsplitsingsoperatie. Hoe sterk zijn beide divisies los van elkaar? De exprestak leunde jaren financieel op de vaste kasstroom die de postdivisie genereerde. Moet er bij een van beide bedrijven of bij allebei geld bij? TNT kondigde reeds een ‘kapitaalmarkttransactie’ aan om de splitsing mogelijk te maken. Analisten vinden dat dit een emissie moet zijn van een paar honderd miljoen om beide dochters een stevige buffer mee te geven. Structureel blijft het onzeker hoe de Nederlandse postmarkt – een krimpende markt – zich ontwikkelt.

In het reorganisatieconflict en de volgende cao-ronde is het woord aan de vakbonden. Gunnen zij TNT het postbedrijf op te schonen? De directie kan hier niet veel aan doen. Bakker kan aandeelhouders van alles beloven, maar een sociale opstand tegen een noodzakelijke kostenreductie ligt buiten zijn invloedssfeer. Alleen met een akkoord kan Post op eigen benen komen te staan. Dan pas weten potentiële kopers wat ze in huis halen, en wat ze moeten betalen.

Voor Bakker is er nog een optie die ook analisten al met potlood in hun modellen tekenen: als Post en Express gesplitst zijn, kan TNT net zo goed besluiten (ook) Express te verkopen. Die levert misschien wel veel meer op. Grote concurrenten als Fedex en UPS staan naar verluidt al tijden klaar om die in te lijven, maar zij hadden nooit zin daar de ongewisse Nederlandse postdivisie bij te krijgen.

Voor aandeelhouders zit er weinig anders op dan afwachten hoe de hete herfst zich in Holland ontwikkelt. Dat weet ook de markt. De koersopleving die volgde op TNT’s splitsingsplan én op de manifestatie van hedgefonds Jana is gekeerd. Het aandeel TNT loopt sinds december 2009 zo’n 10 procent achter op de AEX-index. In theorie kan de opsplitsing wel voor meer aandeelhouderswaarde zorgen, maar beleggers zijn er op dit moment verre van overtuigd.