Wie stopt met mailen om de post te redden?

Nederland, Amsterdam, 10-11-10 Menno Tamminga. © Foto Merlin Daleman

Neem de wijs van No milk today (Herman’s Hermits, 1966). Pak rijmwoorden als Malieveld, geen geld, pantoffelheld en uitgeteld.

Zet het nummer op YouTube en de strijd kan beginnen. Geen post vandaag.

Morgen staken de postbodes van TNT Post. Voor het eerst sinds 1983. Toen waren zij ambtenaren, formeel zonder stakingsrecht. Nu werken zij bij TNT, een beursgenoteerde multinational in Hoofddorp. Toen had de post nog postkantoren. Inmiddels gesloten. Toen staakten postbodes tegen het kabinetsbeleid. Nu staken ze primair tegen hun werkgever.

De aanleiding is een reorganisatie met gedwongen ontslag van 3.100 voltijdbanen bij TNT Post. Maar achter dit klassieke arbeidsconflict gaat meer schuil. Strijd tussen baanbehoud en loonbehoud. Tussen financieel rendement en sociaal rendement. Tussen krimp en groei.

De postomzet krimpt, eerder sneller dan trager. De concurrentie van goedkopere nieuwkomers bijt in de winstmarges. Nederland liep voorop met de liberalisering van de postmarkt conform Europese concurrentieregels. Zoals Nederland dat deed bij andere vrijgegeven nutsmarkten (energie, spoor). De consument verandert. E-mail verslaat briefverkeer. De werknemers staken niet alleen tegen hun baas, ook tegen zichzelf, tegen hun buren en tegen hun kinderen. De vertrouwde postbode wordt graag gezien, hij is een held, al is het soms een tragische, in films en romans, maar wie stopt met mailen om de baan van de postbode te redden?

De top van TNT dacht het financieel rendement voor de aandeelhouders te combineren met sociaal rendement, zoals werkzekerheid voor postbodes. Dat bleek een misrekening. De bonden wilden loon inleveren in ruil voor banen, maar hun leden niet.

De bonden moesten overstag en hun gezag herwinnen. Zij konden afdingen op het aantal ontslagen. Afdingen kost tijd. Tijd die TNT niet heeft. TNT heeft zijn beleggers de scheiding beloofd tussen de krimpende postdivisie en het groeiende vracht- en pakjesvervoer. De post kan vervolgens worden verkocht. Een toekomstige eigenaar wil weten wat de saneringskosten zijn. Dat dwingt tot een akkoord met de bonden. Maar met een succesvolle staking kan het alle kanten op, ook naar meer acties voor minder ontslagen.

Geen enkel akkoord zal het laatste zijn. Daarvoor is de trend van krimp te tastbaar. Wat is de keus voor TNT en voor de werknemers? Voor de werknemers is dit een ongewone kans om zelf het heft in handen nemen. Formeer een werknemerscoöperatie en koop de post. Dan krijg je sociaal rendement én financieel rendement. Ja, dat betekent vuile handen maken, reorganiseren, maar ook de baas zijn. Dat moet uitkunnen want de coöperatie wordt eigenaar van het exploitatieresultaat van de post.

En er is een stok achter de deur: is de nieuwe eigenaar van de postdivisie net zo inschikkelijk als TNT? De gedoodverfde kanshebber is CVC, een succesvolle opkopersfirma die ervaring opdeed met postreorganisaties in Scandinavië en België. CVC en TNT waren twee jaar geleden de enige kandidaten om de verlieslijdende Britse Royal Mail te kopen. Beide haakten af. Te veel risico. Bang voor Britse bonden.

Maar de conservatieve regering wil af van de Royal Mail. En snel. De overheid ontfermt zich over het pensioengat (9,4 miljard euro) en over de postkantoren. Wat rest is inefficiënte postbezorging. Wie dat overneemt moet saneren, maar met uitzicht op een winstfontein. Gaan CVC en TNT dat samen doen? TNT heeft de kennis, CVC het kapitaal. Het is ook de ideale combinatie om de humeurige beleggers van TNT tevreden te stellen. Een dagje staken in Den Haag is dan niet meer dan een oefening voor het echte werk: Britse arbeidsonrust. No Post, No Way.

Menno Tamminga