Vrijgelaten in een onvrij land

Oppositieleider Aung San Suu Kyi is weer vrij. Maar hoe vrij kun je in Birma zijn? De generaals kunnen alles aangrijpen voor een nieuw huisarrest.

Met moeite worstelde de frêle Aung San Suu Kyi zich gisteren door de dicht opeengepakte menigte. Maar ze bleef lachen. Duizenden Birmezen waren gekomen om hun geliefde oppositieleider te horen spreken – voor het eerst sinds zeven jaar. Zaterdag kwam aan haar laatste gevangenschap een einde; van de afgelopen 21 jaar bracht ze er 15 door onder huisarrest.

Nu is ze vrij, maar hoe vrij kun je in Birma zijn? In de mensenmassa stonden geheimagenten met fotocamera’s om haar toespraak en de aanwezigen vast te leggen. Als Birmezen over politiek praten, kijken ze altijd over hun schouder. In telefoongesprekken en e-mails houden ze zich op de vlakte, want wie weet worden die getapt. Kritiek op het bewind kan leiden tot tientallen jaren gevangenisstraf.

Ook Suu Kyi toonde zich erg voorzichtig. Ze uitte in haar toespraak geen kritiek op het bewind dat haar gevangenhield. Ze sprak over verzoening, met de generaals en binnen de verdeelde oppositie. Haar boodschap aan juntaleider Than Shwe is dat ze met hem in gesprek wil.

Formeel zijn aan de vrijheid van Suu Kyi geen beperkingen verbonden. Maar dat betekent niet dat ze kan doen wat ze wil. Als de generaals willen, kunnen ze van alles aangrijpen voor een nieuw huisarrest, zoals eerder gebeurde.

Bijvoorbeeld haar toespraak van gisteren: officieel is een bijeenkomst van meer dan vijf mensen al illegaal. Haar politieke partij werd eerder dit jaar verboden omdat die niet wilde meedoen aan de verkiezingen van vorige week zondag. Het valt te bezien of de generaals de organisatie blijven gedogen. Een test zal zijn of de junta zal toestaan dat Suu Kyi buiten Rangoon reist. Buitenlandse reizen zal zij waarschijnlijk niet proberen, uit angst niet meer te kunnen terugkeren.

Suu Kyi zal zichzelf ook opnieuw moeten uitvinden. Zij streed steeds tegen de militaire junta. Maar formeel trekt het leger zich nu terug en komt er een parlement. Naar verwachting blijft Suu Kyi buiten dat formele stelsel oppositie voeren. Zo kan zij zich inzetten voor wijziging van de grondwet uit 2008, die maakt dat het leger oppermachtig blijft. Tot nu toe ging het leger nooit in op haar pogingen tot dialoog en werd zij opgesloten voor zij succes kon behalen. Een nieuwe arrestatie zou tenietdoen wat het regime nu probeert te bereiken: het bewind een democratisch aanzien geven. Er zijn alleen geen aanwijzingen dat ze dat dit keer lang volhouden.

Commentaar: pagina 2

Geen kwaad woord over de generaals: pagina 6