Vrij in een onvrij Birma

Er zijn politici op wie repressie kennelijk geen effect heeft. De Birmese Aung San Suu Kyi, winnaar van de Nobelprijs voor de Vrede in 1991, lijkt zo’n persoonlijkheid te hebben. Nadat ze zaterdag was bevrijd uit een huisarrest van zeven jaar, etaleerde ze precies die eigenschappen die in een dictatuur onontbeerlijk zijn: overtuigingskracht en verantwoordelijkheidsgevoel.

Suu Kyi pleitte enerzijds voor geduld omdat haar vrijlating niet betekent dat de militaire junta openstaat voor dialoog. Het leger heeft zichzelf vorige week zondag met gemanipuleerde verkiezingen nog een schijn van legitimiteit aangemeten. De junta zal die, met intimidatie en geweld georkestreerde, overwinning eerder gebruiken om zijn machtspositie te versterken.

Suu Kyi liet anderzijds blijken dat ze zich daarvan bewust is. Ze zei bereid te zijn met „iedereen te praten” omdat ze jegens niemand een „persoonlijke wrok” heeft.

Tegelijkertijd schroomde Suu Kyi niet om grenzen te trekken. Volgens berichten zou de junta hebben geprobeerd om haar te dwingen tot concessies in ruil voor haar vrijlating. De militairen eisten van haar dat ze zich niet buiten de hoofdstad zou begeven en niet publiekelijk zou optreden. Ze weigerde dat toe te zeggen. Sterker, ze riep haar medestanders gisteren meteen op een eigen „netwerk” in Birma en daarbuiten op te bouwen.

Maar al het heldhaftige verantwoordelijkheidsgevoel van Suu Kyi ten spijt, er is nog een lange weg te gaan. Het einde van haar arrest is niet vergelijkbaar met de vrijlating van Andrej Sacharov in de Sovjet-Unie (1989) of Nelson Mandela in Zuid-Afrika (1990). Het systeem in die laatste twee landen was indertijd al uitgehold. Het besluit twee prominente gevangenen vrij te laten, gaf het democratiseringsproces vervolgens extra vaart.

In Birma lijkt de junta vooral een publicitair gebaar te willen maken, waarmee de vervalste verkiezingen van vorige week wat kunnen worden verdoezeld. De vrijlating van Suu Kyi wordt in militaire kring vermoedelijk eerder ervaren als een teken van kracht dan van zwakte. Als de oppositieleidster weer grenzen overschrijdt, arresteren de militairen haar opnieuw, zoals ze ook al deden in de tijd dat Sacharov en Mandela juist vrij kwamen.

De vrijlating van Suu Kyi is symbolisch zeker van groot belang voor de oppositie in Birma. Maar het militaire bewind zal pas echt in de problemen komen als de beschermheren in China hun protectie verminderen en andere buurlanden, zoals India, ophouden met stilzwijgend toekijken. Want dan zouden er interne spanningen binnen de junta aan het licht kunnen komen. Suu Kyi kan daaraan een bijdrage leveren. Uiteindelijk zal het regime helaas vooral over zijn eigen benen moeten struikelen.