Ook het Hof in Straatsburg moet bezuinigen

rechten.mensDe economische crisis bereikt ook de Raad van Europa, die het Europese Hof voor de Rechten van de Mens onder de hoede heeft. Op een symposium aan de Leidse rechtenfaculteit bij het 60 jarig bestaan werd vrijdag verteld dat Nederland zijn budgetbijdrage met 15 procent zou willen verlagen. En het Verenigd Koninkrijk zelfs met 25 procent.

Dat is voor het EHRM, dat ook voor Nederlandse burgers de hoogste rechter is bij de bescherming van grondrechten, potentieel rampzalig. De wachttijden zijn nu al lang. De laatste Nederlandse zaak (Sanoma/Autoweek), dit najaar, duurde al zes jaar. Al jaren klinken er uit Straatsburg vrijwel uitsluitend noodklokken en alarmbellen. De meest genereuze samenvatting is dat het Hof aan zijn succes ten onder gaat. In 1999 kwamen er ’maar’ 8400 klachten binnen. In 2009 was dat gestegen tot ruim 57.000 klachten van burgers uit één van de 47 verdragslanden. De groei is fenomenaal. Net als de achterstand. De werkvoorraad was er op 1 januari ongeveer 120.000 zaken. In dit najaar is die gegroeid tot 140.000

Uit Nederland komen er ongeveer 700 klachten per jaar binnen. Al jaren zorgen Rusland, Oekraine, Turkije en Polen voor meer dan de helft van de klachten. Hoogleraar Rick Lawson becijferde dat als er vanaf vandaag niemand meer een klacht indient bij het Hof er nog drie tot mogelijk zelfs vijftien jaar doorgewerkt moet worden om alle nu aanhangige zaken af te krijgen. Het gros van die zaken wordt overigens niet ontvankelijk verklaard. Maar 5 procent van het totaal aantal klachten pleegt uit te monden in een inhoudelijke uitspraak van het Hof. Dat waren er in 2009 1625. Er is dus een enorme hoeveelheid Europese burgers die van het Hof een briefje krijgt waarin staat dat er om diverse redenen niets met hun klacht gebeurt. Bijvoorbeeld omdat het land waartegen wordt geklaagd niet bij het verdrag is aangesloten, de klacht in eigen land niet uitbehandeld is, aan termijnen niet is voldaan, er sprake is van een ‘kloon-zaak’ (reeds besloten)  etc. Lawson wees er op dat het Hof risico’s loopt draagvlak bij de Europese burger te verliezen.

Bekijk hier een BBC documentaire over de Raad van Europa, het Europese Hof en de achterliggende idealen.

[youtube]http://www.youtube.com/watch?v=h3lUR8L1niY&NR=1[/youtube]

In Straatsburg is een juridische staf van ongeveer 650 man bezig om de enorme klachtenstroom in goede banen te leiden. Oplossingen werden tot nu toe gevonden in het verkleinen van het aantal behandelende rechters van 7 naar 3.  Het vaker inzetten van alleensprekende rechters en de invoering van een  nieuwe weigeringsgrond. Wie ‘geen wezenlijk nadeel’ leed in zijn zaak wordt niet ontvankelijk verklaard. Vorig jaar schreven de rechters 1625 arresten. In 1504 arresten constateerde zij dat de aangeklaagde lidstaat op tenminste één schending van het verdrag kon worden betrapt. In 83 gevallen won het verdragsland. In de overige zaken werd er geschikt of was er een andere uitkomst. De druk op het Hof is nu zo groot dat er nu ook gezocht wordt naar minder orthodoxe maatregelen om de klachtenstroom te beheersen.

De Nederlandse rechter in het Hof, Egbert Myjer, noemde als potentieel ‘grootste winst’ als advocaten niet langer Straatsburg als vierde instantie zouden gebruiken. ‘Als je buurman een klacht in Straatsburg onzin zou vinden doe het dan zelf ook niet’ , aldus Myjer. Lidstaten kunnen het Hof ook ontlasten door bij ontvankelijk verklaarde zaken alsnog te schikken of een praktische oplossing te zoeken. Myjer vindt dat Nederland dat tamelijk knap doet. Met andere woorden: Nederland ontwijkt zo klachten die waarschijnlijk gegrond zijn.

Ook vindt Myjer dat het Hof zich inhoudelijk moet zien te beperken. Arresten die in heel Europa voor grote praktische veranderingen zorgen moeten vooral niet te vaak worden gewezen. ‘Eén Salduz per jaar is genoeg’ zei hij, met een verwijzing naar de Turkse zaak waardoor advocaten in heel Europa toegang kregen tot de verdachte vóór het eerste politieverhoor. ‘Anders raakt iedereen in Europa overwerkt’. Myjer zei ook dat niet alles wat ‘desirable’ is ook ‘fundamental’ hoeft te zijn. Liefst zag hij Straatsburg als een Hof dat zelf zaken kon selecteren.

Hoogleraar Lawson gaf een overzicht van alle onorthoxe ideeën die er in het verleden al waren geopperd om Straatsburg niet te laten omkomen in het werk. Daarbij stelde hij onder meer een ‘sluis’ voor in die landen die heel veel klachten voortbrengen, bijvoorbeeld in de Oekraine. Met de onmiddellijke erkenning dat zoiets ook gevaarlijk kon zijn, ‘want wie zit er dan aan die sluis?’ Toch ontkomt Straatsburg niet aan keuzes maken, selecteren, meer ‘pilot judgments’ uitbrengen en beter sturen op de acutaliteit. Zo kan bij teruglopend budget toch de capaciteit worden vergroot. En de vraag worden afgeremd.

Reageren? Nuanceren en argumenteren. Volledige naamsvermelding.