nrc.nl/eurocrisis

Witte zwanen, zwarte zwanen

Het is crisis en het blijft crisis. De economieredactie van NRC Handelsblad startte een half jaar geleden dit eurocrisis-weblog met de intentie om de gevolgen van de Griekse schuldencrisis intensiever te volgen. Inmiddels is de aandacht van de wereld verschoven naar Ierland. De afgelopen maanden werd het crisisnieuws in de eurozone zo nu en dan verdrongen door positieve berichten, zoals het aantrekken van de Duitse economie, maar nooit voor lang.

Ons weblog houdt er mee op, maar de crisis niet. Al meer dan drie jaar leven we in crisistijd. Toen meerdere banken in augustus 2007 vanwege liquiditeitsproblemen geld moesten lenen van hun centrale banken, bleef de malaise nog beperkt tot de financiële sector. Door stagnerende bestedingen van bedrijven en burgers sloeg de bankencrisis over op de rest van de economie. En nu zijn overheden door hun stimuleringsuitgaven in een schuldencrisis beland. Wat zal de volgende fase van de supercrisis zijn?

Ook als de huidige crisis ten einde komt, zal de daaropvolgende periode van rust niet eeuwig duren. We zullen steeds vaker een economische crisis doormaken, met steeds ingrijpender gevolgen, zegt de professionele zwartkijker Nouriel Roubini, econoom en voormalig adviseur van president Clinton. Roubini waarschuwde in september 2006 al dat de Verenigde Staten waarschijnlijk aan de vooravond stond van een nog nooit vertoonde duikvlucht van de huizenprijzen, gevolgd door een scherpe daling van het consumentenvertrouwen en, uiteindelijk, een diepe recessie. Inmiddels hebben we nog een paar gebeurtenissen kunnen toevoegen aan zijn onheilsprofetie.

Roubini publiceerde eerder dit jaar het boek Crisis economics, met de omineuze ondertitel a crash course in the future of finance. Economische crises hebben volgens hem de toekomst. Het zijn geen onverwachte uitzonderingen, maar voorspelbare fenomenen met een herkenbaar patroon. In tegenstelling tot mede-econoom en boekenschrijver Nassim Nicholas Taleb vergelijkt Roubini een crisis niet met een zeldzame ‘zwarte zwaan’ die onverwacht komt aanvliegen, maar met de veelvoorkomende witte zwaan. Zoals we weten zwemmen zwanen zelden alleen.

De vraag is welke crisis zal volgen op de huidige schuldencrisis. Op de G20-top deze week in Seoul stond een aantal onderwerpen op de agenda die, zonder ingrijpen, de bron zouden kunnen vormen van een volgende crisisfase. Wat ooit begon als een kredietcrisis zou kunnen uitmonden in een protectionismecrisis, een valutacrisis of een obligatiecrisis. Ook een kwakkelcrisis is niet ondenkbaar, gezien de terugval van de Nederlandse economie die vrijdag bekend werd. Met andere woorden: het blijven nieuwswaardige tijden in de eurozone en de rest van de wereldeconomie. Ook zonder dit blog. (YV)

Eurozone nog lang niet uit problemen

Dat de eurozone nog lang niet op orde is bleek onlangs weer uit een rapport van McKinsey & Company. Het inzichtelijke van het onderzoek van de denktank van McKinsey is dat ze voorbij de effecten op korte termijn kijken en zich vooral richten op de gevolgen op de langere termijn. Ze laten de heisa op de obligatiemarkt even voor wat het is en kijken naar de onderliggende economieën.

Het resultaat van deze exercitie? De eurozone bestaat volgens McKinsey uit grofweg drie landenclusters: Noord-Europa (Denemarken, Finland, Ierland, Zweden en het Verenigd Koninkrijk), Centraal-Europa (Oostenrijk, België, duitsland en Luxemburg) en Zuid-Europa (Griekenland, Italië, Portugal en Spanje).

Natuurlijk verschillen de land per cluster onderling, benadrukt McKinsey. Zo is de economische positie van Zweden momenteel wel even anders dan die van Ierland. Maar per cluster zijn er toch ook aanzienlijke overeenkomsten tussen de landen. Noord-Europa is bijzonder productief. Productiever zelfs dan de Verenigde Staten. Het zijn ook grofweg de landen in Europa die de afgelopen jaren hard zijn gegroeid. Centraal-Europa was bijzonder productief voor de crisis, maar dat is sinds de crisis afgevlakt. Willen deze landen concurrerend blijven dan zullen ze de arbeidskosten onder controle moeten houden, stelt McKinsey. De Zuid-Europese landen worden gekenmerkt door een lage productiviteit, terwijl de arbeidkosten wel stijgen.

Het is deze driedeling die volgens McKinsey spanningen veroorzaakt in de eurozone. Het adviesbureau neemt geen stelling over de toekomst van de gezamenlijk munt. Dat laten de economen aan politici over. Het zuiden kan er niet voor kiezen de munt te devalueren, want het voert nu eenmaal de euro. Dus moet er drastisch hervormd worden. Onderwijs, innovatie, dienstverlening, het moet allemaal beter. Ook Nederland ontkomt niet aan grote ingrepen op de arbeidsmarkt om de concurrentiepositie op niveau te houden. Het belangrijkste is dat de arbeidskosten niet verder stijgen. Al snel dwalen gedachten dan af naar begrippen als loonmatiging en het akkoord van Wassenaar. Ja, oplossingen vergen lef en doorzettingsvermogen, schrijft McKinsey. Maar anders zouden de spanningen binnen de eurzone wel eens te groot kunnen worden. (MG)

Discussieer over deze onderwerpen op nrc.nl/eurocrisis