Huiscomponist van de Paus zelf

Górecki beschouwde zijn Derde symfonie en andere composities als een „verre echo van Gods woord”.

This picture taken in 1994 shows Polish composer Henryk Mikolaj Gorecki. Gorecki, who became one of the best-selling classical artists ever with his doleful Symphony of Sorrowful Songs, has died after a long illness at the age of 76 on November 12, 2010. AFP PHOTO / JANEK SKARZYNSKI AFP

De Poolse componist Henryk Mikolaj Górecki is gisteren op 76-jarige leeftijd overleden in Katowice. Zijn late internationale roem dankte Górecki aan één compositie, de intens spirituele Derde symfonie, Symfonie der Klaagliederen. Het werk is deels gebaseerd op de tekst die een Joodse gevangene van de Gestapo op haar celmuur krabbelde. Górecki schreef de symfonie al in 1972, maar pas na een cd-opname door de London Sinfonietta en sopraan Dawn Upshaw ontstond in 1992 een wereldwijde Górecki-hype, die ook de aandacht voor zijn andere werk aanwakkerde. De triphopband Lamb baseerde zijn hit Górecki op deze symfonie.

Górecki werd als kind van musicerende ouders geboren in Czernica, in het zuiden van Polen. Hij kwam in zijn thuisstreek naar eigen zeggen in aanraking met elementen uit de Poolse, de Duitse en de Tsjechische cultuur. Hij studeerde compositie bij Boleslaw Szabelski aan het conservatorium van Katowice. In tegenstelling tot componisten in andere Oostbloklanden, had hij daar toegang tot de nieuwste partituren uit het Westen, onder meer van Xenakis, Stockhausen en Messiaen.

Als student verbleef hij zelfs enkele maanden in Parijs, waar hij onder meer Boulez ontmoette. ’s Zondags ging hij in de kerk La Trinité luisteren naar het orgelspel van Messiaen, maar hij was te verlegen om zich voor te stellen aan de componist.

Aanvankelijk componeerde Górecki in het gangbare modernistische en dissonante idioom, met spaarzame ‘pointillistische’ structuren en massieve klankclusters. Vanaf de jaren zeventig liet hij, tegen de heersende esthetiek in, steeds meer welluidendheid en modaliteit toe in zijn werk. Ook gebruikte hij elementen uit de volksmuziek en de katholieke liturgie.

Beatus vir (1977) voor koor en orkest ontstond in opdracht van de Poolse kardinaal Karol Wojtyla. Górecki dirigeerde het werk zelf toen Wojtyla in 1979 in Polen terugkeerde als Paus Johannes Paulus II. Het was een politieke compositie, over de Poolse beschermheilige Stanislaus die het onderspit delfde in een conflict tussen kerk en staat, zoals dat ook in het communistische Polen weer speelde. In Miserere (1981) protesteerde Górecki tegen de onrechtvaardige behandeling van de vakbond Solidariteit van Lech Walesa.

Eerder dit jaar zou in Londen en daarna op het Holland Festival de Vierde symfonie in première gaan. Die kon de componist, al langere tijd ernstig ziek, niet meer voltooien. In plaats daarvan klonk de Derde symfonie, die hij hij net als zijn andere composities met een citaat van Wojtyla beschouwde als een „verre echo van Gods woord.”

Rectificaties / gerectificeerd

Correcties & aanvullingen

In de necrologie van de Poolse componist Górecki (13 november, pagina 7) staat vermeld dat hij zijn Derde symfonie componeerde in 1972. Dat was in 1976.