Xenofobie is niet het antwoord op terrorisme

Aan moslimextremisten die vrijheid bedreigen moeten we nooit toegeven. Maar racisme is geen antwoord, zegt Mario Vargas Llosa.

Aan het eind van de Tweede Wereldoorlog ging er een zucht van verlichting door de hele westerse wereld.

Het was een enigszins voorbarig optimisme. Een van de overwinnaars, Stalin, was bepaald niet van plan zijn eigen versie van het totalitarisme op te geven.

De ineenstorting van de Sovjet-Unie bracht een nieuw enthousiasme teweeg bij alle vrijheidlievende burgers. Het bleek opnieuw veel te optimistisch.

Vrijwel op hetzelfde moment ontstond in het Midden- en Verre Oosten een nieuwe bedreiging voor de cultuur van de vrijheid, verpersoonlijkt door het moslimfundamentalisme. Al snel zou de vrije wereld ontdekken dat de lange armen van Al-Qaeda waren doorgedrongen tot in zijn eigen gemeenschappen.

De monsters waren niet verdwenen. Ze waren springlevend. Ze beschikten nu niet over grote legers, want hun strategie bij het ondermijnen van de democratie kende een nieuw wapen: de zelfmoordterrorist.

De zelfmoordterrorist is een heel moeilijk te bestrijden wapen in een open samenleving. Hij wil verwarring en chaos zaaien, zodat regeringen veiligheid tot topprioriteit van hun verplichtingen maken en andere daaraan opofferen.

Maar het ernstigste gevolg van de dreiging van het zelfmoordterrorisme is ongetwijfeld dat het democratische Westen geleidelijk afstand doet van de meest dierbare verworvenheden van de cultuur van de vrijheid door het beperken of afschaffen van het recht op privacy, het principe dat niemand schuldig is zolang zijn schuld niet bewezen is, het verbod op marteling, het habeas corpus, het bankgeheim, het recht op kritiek en de vrijheid van meningsuiting.

Niemand kan ontkennen dat in het hele democratische en liberale Westen nu overal een bedekte zelfcensuur wordt toegepast op alles wat met de islam te maken heeft. Militante sectoren van immigrantengemeenschappen oefenen druk uit om in Europese steden toe te staan dat bijvoorbeeld schoolmeisjes boerka’s en hijabs dragen, of om gescheiden zwembaden en scholen voor mannen en vrouwen in te voeren, of zelfs om gearrangeerde huwelijken te erkennen.

Het is duidelijk dat immigratie niet alleen geaccepteerd, maar ook bevorderd dient te worden, omdat anders geen enkel land in het Westen zijn levensstandaard zou kunnen handhaven. De immigrant heeft het recht zijn geloof en gewoonten te blijven uitoefenen, zolang deze in overeenstemming zijn met de democratische instituties, wetten en principes. Toegeven aan praktijken die ingaan tegen het geciviliseerde geweten zou niets meer of minder dan een geweldige stap terug betekenen voor, en een langzame zelfmoord van, de cultuur van de vrijheid.

Het logische gevolg van dit panorama is de herintrede in alle westerse landen van racistische en xenofobe groeperingen en het weer opleven van nationalistische gevoelens waarvan we dachten dat die bezig waren te verdwijnen. Dat zijn ónze monsters en die zijn niet minder kwaadaardig en gevaarlijk dan de geïmporteerde. Racisme is ongetwijfeld het onheilspellendste aspect van deze extremistische opleving.

Is er iets wat we kunnen doen om deze terugkeer van de monsters het hoofd te bieden? Natuurlijk. Ertegen in actie komen. Jammer genoeg ben ik er niet zeker van dat dit ook zal gebeuren. Mijn pessimisme komt voort uit het feit dat ik om mij heen een toenemende zelfgenoegzaamheid en scepsis ontwaar, een apathie die een groot aantal mensen, vooral jongeren, vervreemdt van hun burgerplicht. Er heerst een gedemoraliseerde of cynische houding tegenover de politiek, die gebaseerd lijkt op de overtuiging dat je toch niets kunt doen, dat je alleen maar kunt berusten, ieder voor eigen rekening, zonder tijd te verspillen aan avonturen die alleen tot frustratie en mislukking leiden.

Ik wil niet eindigen op een sombere, fatalistische noot. Ik denk dat alles wat gezond, idealistisch, edelmoedig en vrijheidslievend is in de westerse wereld, uiteindelijk de overhand zal krijgen over degenen die hem willen vernietigen.

Mario Vargas Llosa won de Nobelprijs voor de Literatuur 2010. Dit is de (ingekorte) rede die hij gisteren hield in Tilburg, ook gepubliceerd in Nexus 56, €21,50.