Westen zal niet in gebaar junta trappen

Komt The Lady, zoals de Birmezen haar noemen, nu echt vrij? Vijf vragen over de vrijlating van Aung San Suu Kyi, leider van de oppositie en Nobelprijswinnaar.

1 Waarom zou de junta haar vrijlaten?

Het Birmese regime wil aan binnen- en buitenland laten zien dat de tijd van de militaire junta voorbij is en dat het land nu een parlementaire democratie wordt. Vandaar de verkiezingen van afgelopen zondag. Die zijn in de ogen van het regime goed verlopen: door restrictieve kieswetten en stembusfraude is de partij van de junta verzekerd van een zege en blijven de generaals in burgerkleding aan de macht.

Een vrijlating van Aung San Suu Kyi zou een extra manier zijn om geloofwaardigheid te verwerven in het buitenland, waar doorlopend om haar vrijlating wordt gevraagd.

2 Heeft dat effect?

Westerse landen zullen daar niet intrappen. Zij hebben de verkiezingen al massaal veroordeeld en zullen blijven pleiten voor vrijlating van de 2.200 andere politieke gevangenen. De kans dat het Westen de sancties tegen Birma nu zal opheffen, is nihil. Maar de combinatie van een parlementair stelsel en vrijheid voor Aung San Suu Kyi zal wellicht wel genoeg zijn voor landen in de regio, zoals China, India, Thailand en Singapore. Landen die voor Birma veel belangrijker zijn omdat die voor miljarden in het land investeren.

3 Dus dit keer gaat het echt gebeuren?

Tja, in Birma weet je het nooit. De verkiezingen zijn weliswaar voorbij, maar de uitslag is nog niet bekendgemaakt. Bovendien zal het drie maanden duren voordat het nieuwe parlement zitting neemt en de nieuwe regering wordt gevormd. Een onzekere periode dus, waarin de junta geen lastpakken zoals Aung San Suu Kyi kan gebruiken. Zeker niet als zij de verkiezingsuitslag gaat betwisten, zoals ze al heeft aangekondigd.

De vorige keer dat haar huisarrest afliep in mei 2008, toverde het regime enkele dagen daarvoor een nieuwe aanklacht uit de hoge hoed. Een getikte Amerikaan was naar haar huis gezwommen, en daarmee had zij ‘ongeoorloofd bezoek’ ontvangen. Na een showproces kreeg ze er anderhalf jaar huisarrest bij. Dat kan dit keer opnieuw gebeuren. Zo zou het regime het feit kunnen aangrijpen dat haar politieke partij Nationale Liga voor Democratie officieel is opgeheven, omdat ze niet meedeed aan de verkiezingen. Dat de leden nog steeds bijeenkomen en zich bezighouden met politiek, kan een reden zijn voor arrest.

4 Als ze vrijkomt, kan ze dan gaan en staan waar ze wil?

Waarschijnlijk niet. Tijdens vorige periodes op vrije voeten hield het regime haar tegen als zij het platteland wilde bezoeken. Het leidde tot dagenlange confrontaties, waarbij ze uiteindelijk door de autoriteiten terug naar Rangoon werd gedwongen. Dit keer heeft de advocaat van Aung San Suu Kyi gesuggereerd dat ze geen inperkingen van haar nieuwe vrijheid zal accepteren. Als ze niet helemáál vrijkomt, blijft ze wel vastzitten.

5 Is een vrije Aung San Suu Kyi een bedreiging voor het regime?

The Lady, zoals Birmezen haar noemen, is nog altijd immens populair en zou duizenden mensen op de been kunnen brengen. Maar het is niet waarschijnlijk dat ze zo’n confronterende aanpak zal kiezen. Massademonstraties hebben in het verleden geleid tot dode demonstranten en meer repressie.

Zij en haar partij hebben de verkiezingen geboycot. Maar nu heeft ze aangekondigd dat ze na haar vrijlating stembusfraude aan de kaak wil stellen, wat suggereert dat ze zich toch met het nieuwe politieke stelsel gaat bezighouden. Zij zou als geen ander de verdeelde oppositie kunnen verenigen. Haar betrokkenheid zou nieuwe hoop geven aan de bevolking, die apathisch op de verkiezingen heeft gereageerd. En wie weet zou de oppositie dan meer kunnen bereiken dan nu – bij de verkiezingen van 2015 of door te onderhandelen met het regime.