Weer onder de mensen

Hoeveel invloed heeft de Nobelprijswinnares nog na die jaren van afwezigheid?

Birma is sterk veranderd sinds ze in 2003 voor de laatste keer werd opgesloten.

A child from Myanmar stands under a poster of Myanmar's detained pro-democracy leader Aung San Suu Kyi at the Mae Tao clinic in the Thai border town of Mae Sot November 10, 2010. REUTERS/Chaiwat Subprasom (THAILAND - Tags: CIVIL UNREST HEALTH POLITICS) REUTERS

In een volgepropt busje naar Nyaung Shwe, met bagage op het dak en twee mannen hangend aan de achterkant, pakt een oude leraar een bankbiljet van 1 kyat. Het is bijna niets waard, maar het gaat hem om de figuur op het briefje. „Kijk, dat is generaal Aung San”, fluistert hij over de vermoorde held uit de Birmese onafhankelijkheidsoorlog. En dan, nog zachter: „Zijn dochter is heel erg goed.”

Hij praat over Aung San Suu Kyi (65): de onverzettelijke heldin van de Birmese democratiebeweging, Nobelprijswinnares en gevangene van het militaire regime. Zeker op het platteland is ze nog altijd immens populair, al was ze veertien van de laatste twintig jaar onzichtbaar omdat ze onder huisarrest stond. Wat de leraar niet wist, is dat daar morgen wellicht een einde aan komt. Haar huisarrest loopt af, en hoewel de junta formeel niet heeft gezegd dat zij vrijkomt, zijn er berichten dat het regime „veiligheidsmaatregelen” treft.

Haar mogelijke vrijlating komt zes dagen na de eerste verkiezingen in Birma sinds 1990. In dat jaar behaalde Suu Kyi met haar partij een daverende overwinning. Bijna 70 procent van Birma stemde op haar Nationale Liga voor Democratie (NLD). Tot verbijstering van de junta, die nooit toestemming gaf om de uitslag uit te voeren. Bij de verkiezingen van zondag mocht Suu Kyi niet meedoen en de NLD besloot tot een boycot.

Het was een stap die iedereen begreep. Maar velen betreurden dat ze weigerde oppositiepolitici te steunen die wél meededen. Een coördinator van sociale organisaties in Rangoon vertelt dat hij haar een kritische brief heeft gestuurd, waarin hij schreef dat ze niet bruikbaar meer was voor de strijd voor democratie. „Ik bewonder haar zeer om haar standvastigheid, maar strategisch stelt ze niets voor. Ze kan zich niet inleven in hoe de generaals denken. Als ik de dochter van Aung San was geweest, had ik meer kunnen doen dan zij.”

Ook andere activisten vragen zich af of haar vrijlating veel verschil zal maken. „De Birmezen steunen haar, maar in hoeverre ze geloven dat ze verandering kan brengen, is moeilijk te zeggen”, laat analist Aung Naing Oo van het Vahu Ontwikkelings Instituut in Thailand weten. Dat ze met haar verkiezingswinst in 1990 geen politieke verandering heeft weten te bewerkstelligen, komt weliswaar door de junta. Maar hij vreest ook dat ze geen „winnende strategie” heeft.

Veel hangt af van wat ze na haar vrijlating gaat doen. Het regime heeft gezorgd dat Birmezen jarenlang nauwelijks van haar hoorden. Zo zegt een jonge moeder bij een gouden pagode als er niemand kan meeluisteren dat ze Suu Kyi heel belangrijk vindt. „Maar ik hoor nooit iets over haar. Ik weet niet waar ze is of wat ze doet.”

Juist met dit soort mensen wil ze na haar vrijlating in contact komen, zegt haar woordvoerder U Nyan Win telefonisch. In een vorige periode van vrijheid hield ze elk weekend spreekuur bij haar huis, waar honderden Birmezen op af kwamen. Nu wil ze dagelijks gaan twitteren om contact te maken met Birmese jongeren en de internationale gemeenschap. Ook wil ze volgens hem een sociale stichting opzetten, het land door reizen en de fraude bij de verkiezingen van afgelopen zondag aan de kaak stellen.

De Amerikaans-Birmese schrijver Thant Myint-U wijst erop dat Birma sterk is veranderd sinds ze in 2003 voor de laatste keer werd opgesloten. De vrijheid is groter geworden doordat de inlichtingendienst is verzwakt en de leiders zich hebben teruggetrokken in de nieuwe hoofdstad Naypyidaw in de jungle. Meer Birmezen hebben toegang tot internet en kijken via satellietschotels naar ongecensureerde media. Er zijn honderden sociale organisaties opgericht en economisch gaat het land vooruit.

Dat maakt volgens Myint-U dat jonge Birmezen economische vooruitgang het belangrijkste vinden en ook mogelijkheden zien binnen het huidige systeem. Zoals een jonge zakenvrouw in Rangoon het verwoordt: „Het maakt ons eigenlijk niks uit wie Birma leidt, al is het een hond. Zolang we maar te eten hebben en kunnen leven.” De strijd van Suu Kyi dreigt er een te worden van compromisloze ouderen: zestigplussers van de NLD tegen zestigplussers van de junta.

„Haar oude strategie van het pleiten voor dialoog met de junta is niet meer relevant, want de junta bestaat straks niet meer”, zegt Myint-U. De verkiezingen waren weliswaar oneerlijk en een groot deel van de huidige leiders blijft in het zadel; feit is wel dat er nu formeel een civiele regering komt. Suu Kyi zou volgens hem actie kunnen voeren voor wijziging van de nieuwe, omstreden grondwet. Maar hij hoopt dat ze eerst met zoveel mogelijk mensen zal praten, om erachter te komen hoe het nieuwe Birma haar het best kan gebruiken.