Rebellen of twijfelaars?

Het culturele leven van Den Haag wordt nogal eens onderschat. Ten onrechte, zoals alleen al blijkt uit het jaarlijkse festival Crossing Border, dat van 17 tot 20 november weer tientallen schrijvers en artiesten naar de Hofstad lokt. Op deze pagina’s een keuze uit het overigens al uitverkochte programma, met thuis te lezen boeken van een beroemdheid als DBC Pierre, debutante Amanda Maxwell en een daverende verrassing uit de Filippijnen. Plus antwoord op de vraag wat is jongeren- literatuur? Zie ook het CS (p. 15) voor de muziek van het festival.

Wat is dat eigenlijk, jongerenliteratuur? Wat voor soort boeken heeft de vakjury moeten lezen? En voor wie zijn ze geschreven?

Een eenduidig antwoord valt niet te geven. Je zou kunnen zeggen dat het genre zich richt op pakweg de 15- tot 30-jarigen, de CJP-houders: jeugdigen die ergens tussen puberteit en volwassenheid in hangen en hun identiteit ontwikkelen. We kennen ze wel vanuit de wereldliteratuur: jonge rebellen die zoals Holden Caulfield in The Catcher in the Rye in hun zoektocht naar eigenheid constant dwarsliggen. Of juist geboren twijfelaars: de Hamlets, Woutertjes Pieterse of Kezen de Jongen die al dan niet met een gezonde dosis zelfrelativering vrolijk of vervaarlijk balanceren op de rand van een existentiële crisis. Vanzelfsprekend lezen deze met zichzelf worstelende jongeren liefst over hun eigen lotgevallen. Over seks, drugs en rock-‘n’-roll, over romantiek, zielenstrijd, kiezen en verliezen, over het gevecht tegen de hypocriete volwassenenwereld en hoe daar grenzen te doorbreken.

Het merendeel van de boeken dat voor de prijs in aanmerking komt – vanzelfsprekend moeten ze literaire kwaliteit hebben – draait rondom die thema’s. Het zijn eigenlijk de vroegere ontwikkelings- of Bildungsromans als Twains Huckleberry Finn, Dickens’ Great Expectations en Bordewijks Karakter. Goedbeschouwd niets nieuws. Behalve dat dit soort boeken tegenwoordig ook als jeugdliteratuur wordt uitgegeven en de jury dus grenzen moet slechten.

Op Crossing Border worden heel wat titels gepresenteerd die komend jaar zomaar op de leestafel van de jury terecht kunnen komen. Je blijft (Lebowski) van de populaire actrice Anna Drijver bijvoorbeeld waarin wordt verteld over de wederwaardigheden van enkele pas afgestudeerde dolende neerlandici in Amsterdam met schrijfambities, en Zomerslaap van Martijn Simon, volgens De Bezige Bij een geestig verhaal over een kwetsbare puber in een snikhete zomer. Maar ook Opnieuw en opnieuw en opnieuw (De Arbeiderspers), het apocalyptische vervolg op De wereld draait perfect zonder mij van komiek Joost Vandecasteele, een verhalenbundel waarin de schijnwerkelijkheid waarin wij leven op groteske wijze wordt uitvergroot en Als ik dat had geweten, het hierboven besproken debuut van de Australische Amanda Maxwell.

In de Angelsaksische wereld bestaat het genre onder de noemer Young Adult al langer en is ‘booming business’. Gevolg is dat de grens tussen dat wat voor en door jongeren en volwassenen wordt geschreven en gelezen snel vervaagt. Onconventionele boeken over zoekende zielen zijn trendy. En steeds vaker zijn ze kwalitatief goed. In 2008 verwees The New York Times zelfs naar Young Adult als ‘The Garden of Eden of Literature’. Behalve gerenommeerde jongerenschrijvers als John Green en Meg Rosoff en in Nederland Floortje Zwigtman en Edward van de Vendel wagen – in de jacht op de jonge lezer – ook auteurs als Isabel Allende en Joyce Carol Oates zich aan het genre. Het Young-Adult-virus verspreidt zich snel.

Genomineerd voor de Grote Jongerenliteratuurprijs zijn Erna Sassen (Dit is geen dagboek), Peter Bekkers (Trouw is de andere wang) en Philip Huff (Dagen van gras). Er is een aparte prijs voor buitenlandse auteurs. Zie www.gjp.nu. De uitrei-king is op vrijdag 19 november.