iedereen leest

Het was vorig jaar een verrassend succesvol boek: Stil de tijd van Joke Hermsen. Tenminste, verrassend voor een boek met zulke gedegen filosofisch-literaire essays. Haar benadering – ze presenteerde haar boek als ‘pleidooi voor een langzame toekomst’ – vervulde een behoefte in jachtige tijden. Dit jaar is even jachtig, en dat weerspiegelen ook de speciale uitgaven die ter gelegenheid van de Maand van de Spiritualiteit (t/m 30/11) verschenen. Zo is er een christelijk boekje dat Koester de tijd heet, terwijl Hermsen met haar, laten we zegen ‘seculiere’ essay op zoek gaat naar de ‘Windstilte van de ziel’ in het gelijknamige essay (Ten Have, € 2,50).

Dat doet ze in Frankrijk, in de buurt van Vézelay, een omgeving waar het kennelijk goed zoeken is naar rust, ziel en tijd – want die drie lopen in Hermsens zelfonderzoek vrijwel door elkaar. Ze gaat verder met de onderwerpen waarmee ze ook in Stil de tijd bezig was, zij het dat ze hier associatiever te werk gaat. Dat blijkt al uit de opbouw: het is een dagboek, maar dan met een vooropgezet thema: de verhouding tussen ziel en ‘innerlijke tijd’. Vooral het begrip ‘ziel’ blijkt lastig te omschrijven: wat is het antieke begrip nu nog waard, vraagt Hermsen zich af. Het verwijst naar het onbewuste, of naar het ware ik, dat wat niet uit te drukken valt, maar overal in ons taalgebruik te vinden is. Stap voor stap neemt ze je mee in haar idee van de ziel als voedingsbodem voor de schoonheid, of de stem van het onbewuste.

In katholieke kringen is kritisch is gereageerd op het gebrek aan religieuze bezieling in dit boekje, ook al benadrukt Hermsen dat religie ook ‘verbinden’ betekent. Maar de christelijke kritiek is ook wel weer begrijpelijk, want in plaats van de traditionele en/of kerkelijke invulling verkiest Hermsen de filosofie, de vrienden, haar kinderen en de soul van Solomon Burke. En daar kun je als lezer geen enkel bezwaar tegen hebben.