G20 in Seoul is top zonder resultaten

De G20-top in Seoul is tekenend voor de nieuwe verhoudingen in de wereld. Niet de VS, maar China bleek dominant. President Obama nam zijn verlies: „Ik vind dit een gezonde zaak.”

„De samenwerking met China was goed en zeer innig”, bekende de Duitse kanselier Merkel in de nacht van donderdag op vrijdag na een lange dag in het vliegtuig naar de G20 in Seoul, waar zij meteen aanschoof aan een eerste werkdiner, „bilateraaltjes” met de presidenten Obama en Hu en nog veel meer diplomatiek agendawerk.

Met de Chinese president Hu Jintao had zij in de aanloop naar de top van 19 regeringsleiders en de Europese Unie een team gevormd om Amerikaanse „suggesties en ideeën”, zoals president Obama de voorstellen noemde, te blokkeren.

China assertief? Merkel, met een glas witte wijn in de hand: „Ach ja, net als ieder ander land.”

China de remmer? „Zoals ik al zei, iedereen komt voor zijn eigen belangen op.”

Met hulp van Frankrijk en Brazilië werden Amerikaanse pogingen om een front te vormen tegen China effectief onschadelijk gemaakt door Duitsland. De VS, de grootste economie van de wereld, kwam daardoor in Seoul in een geïsoleerde positie terecht en niet China. Voor China was dat, zo bleek tijdens een zeldzame Engelstalige briefing van een woordvoerder van de president, een geheel nieuwe ervaring.

„Meestal lopen dit soort bijeenkomsten uit op een rondje China bashen, maar daar was hier geen sprake van’’, commentarieerde mevrouw Wang van het ministerie van Buitenlandse Zaken tevreden. China was ook niet lastig gevallen over de gevangenhouding van Nobelprijswinnaar Liu Xiaobo.

Als dank wierp China zich op als organisator van een symposium over mondiale financiele hervorming voor ministers van financien, centrale bankiers en captains of industry in het begin van 2011. Een passende geste voor een land dat meer macht gaat krijgen in de financiële instellingen en dus ook meer topambtenaren naar Washington mag gaan afvaardigen.

De Chinees-Duitse relaties, gebaseerd op welbegrepen eigenbelang van de twee grootste exporteurs van de wereld en historische banden, zijn nog nooit zo goed geweest, terwijl tegelijkertijd de Amerikaans-Duitse verhoudingen aan het verslechteren zijn, aldus de Frankfurter Allgemeine Zeitung

De nieuwe verhoudingen waren president Obama uiteraard niet ontgaan. Natuurlijk, zei hij alsof hij internationale relaties doceerde, heeft de Amerikaanse president een speciale rol te spelen als de leider van een groot, erg rijk en zeer machtig land.

„Maar er is een hele club landen die steeds assertiever aan het worden is en ook met allerlei ideeën komt. Zo gaat dat in een multinationale wereld. Ik vind dat een gezonde zaak’’, aldus Obama na afloop van de eerste G20 die geen concrete resultaten heeft opgeleverd.

Uit niets wat Obama zei bleek dat vanaf nu voor de VS de G20 aan relevantie heeft verloren. Hij nam zijn verlies met een koele analyse van de voor en tegens van de G20 Hij prees bijvoorbeeld de hervormingen van het IMF en de Wereldbank als „noodzakelijk en historisch” en hij zei ook te verwachten dat China uiteindelijk zal erkennen dat de VS in het debat over de yuan gelijk heeft.

Maar of de Amerikaanse animo om actief deel te nemen aan de G20 en van dit informele, niet bindende overleg een betekenisvol forum voor het coördineren van de wereldeconomie te maken, is de vraag.

Degene die de voorzittershamer van de G20 nu zal overnemen van Zuid-Korea is Frankrijk. De Franse president Sarkozy greep daarom zijn slotgesprek met journalisten aan om meteen aan de slag te gaan. „Laat iedereen stoppen met elkaar te bekritiseren en met de vinger naar elkaar te wijzen, want dat lost niets op”, aldus de president. Het is niet verwonderlijk dat de vijfde bijeenkomst van het zeer gevarieerde gezelschap van rijke, arme, ontwikkelde en ontwikkelingslanden niets nieuws heeft opgeleverd, legde hij uit.

Een „heel nieuw mondiaal economisch systeem ontwikkelen’’ is niet eenvoudig. Dat kost tijd en overleg. „Het is bovendien ook geen makkelijke materie, het is allemaal erg technisch”, erkende de Fransman, die er aan toevoegde dat het besturen van de Europese Unie vergeleken met de G20 „aanzienlijk simpeler” is.

In de EU heeft een roulerend voorzitter te maken met tegenstellingen tussen noord en zuid en tussen groot en klein, maar in de G20 zijn de tegenstellingen veel groter: tussen arm en rijk, oost en west, kapitalistisch en communistisch.

Niettemin zijn de Franse ambities voor de toekomst van de G20 torenhoog. Niet alleen wil Sarkozy de hardnekkige Amerikaans-Chinese geschillen over valuta oplossen, vanuit het Elysée wil hij een model ontwikkelen dat hij „kapitalisme met een geweten” noemt, „een geheel nieuw Bretton Woods, waarin China een belangrijke rol zal spelen”.

Voor Sarkozy staat de levensvatbaarheid van de G20 vast. „Kijk wat we in twee jaar hebben bereikt met de hervormingen van het IMF en de Wereldbank. Dat had niemand twee jaar terug voor mogelijk gehouden.”

Maar wat hij dan precies verstaat onder dat „kapitalisme met een geweten”, bleef enigszins onduidelijk. Het denken daarover, zei Sarkozy, is vandaag misschien begonnen. „We zullen zien. On verra”.