En hup, op naar de volgende historische gebeurtenis

Ken Follett: Val der titanen. Vert. Joost van der Meer en Bill Oostendorp. Unieboek/Het Spectrum, 928 blz. €30,-

De hele Eerste Wereldoorlog in één roman – ambitie kan de Britse auteur Ken Follett niet ontzegd worden. In zijn nieuwe boek Fall of Giants, het eerste deel van een beoogde trilogie over het leven van vijf families in de 20ste eeuw, sleept Follett zijn lezers de hele aardbol over. Van de kolenmijnen in Wales tot de loopgraven van de Somme, van het Witte Huis tot Versailles en van het Russische platteland tot de fabrieken van Sint-Petersburg. Salon en schuttersput: niets blijft onbelicht.

Follett had met thrillers als The Eye of the Needle en The Man from St. Petersburg al een miljoenenpubliek bereikt voordat hij in 1989 met de historische roman Pillars of the Earth zijn schrijverschap een extra dimensie gaf. In dit boek beschreef hij de bouw van een kathedraal in middeleeuws Engeland en de levens van de mensen die bij de totstandkoming ervan betrokken waren. Het werd zijn grootste commerciële succes en in interviews gaf hij aan dat Pillars of the Earth hem van al zijn boeken het liefst was. In 2007 verscheen het vervolg, World without End.

Met Fall of Giants, vertaald als Val der titanen, probeert Follett nu een synthese te bereiken van de twee componenten waaruit zijn oeuvre bestaat: de thriller, gesitueerd tegen de achtergrond van de gewapende conflicten van de 20ste eeuw, en de epische familieroman. Dat heeft een boek opgeleverd dat zeer vlot leest, maar een nieuwe Oorlog en vrede is het niet geworden. Daarvoor is het verteltempo te hoog en zijn de personages te eendimensionaal.

De belangrijkste rol in het boek is weggelegd voor de mijnwerkersfamilie Williams uit Wales. Zoon Billy en dochter Ethel komen beiden in aanvaring met graaf Fitzherbert, op wiens grondgebied de mijn ligt waar alle mannen in het dorpje Aberowen hun geld verdienen. Aan de hand van hun politieke bewustwording beschrijft Follett de opkomende arbeidsbeweging en de strijd om gelijke rechten voor vrouwen zoals die zich in de eerste twee decennia van de twintigste eeuw in Groot-Brittannië voltrok. De oorlog, die ervoor zorgt dat Billy naar het front verdwijnt, biedt Ethel de kans zich als vooraanstaand feministe te manifesteren.

Terwijl de lagere klassen zich tijdens de oorlog letterlijk en figuurlijk omhoog vechten, zakt het vermolmde huis van de Europese adel tussen 1914 en 1918 zuchtend in elkaar. De jonge Duitse diplomaat Walter von Ulrich, een van de sympathiekste personages uit het boek, beweegt in juli 1914 hemel en aarde om het uitbreken van de wereldbrand te voorkomen. Maar hij delft kansloos het onderspit tegen oorlogshitsers als zijn eigen vader en graaf Fitzherbert, de broer van zijn grote liefde Maud. Als Duitsland België binnenvalt, rest Von Ulrich niets anders dan de Duitse ambassade in Londen te verlaten en dienst te nemen in het Duitse leger.

Dat Follett de lezer in Val der titanen van talloze zaken getuige laat zijn, is tegelijk een van de sterke en een van de zwakke punten van het boek. Het is mooi om op zoveel plekken te kunnen meekijken, maar soms wordt de reis wel erg gejaagd. Omdat Follett zijn blik zo weids maakt, heeft hij niet overal de tijd om de spanning op te bouwen. Dat zorgt ervoor dat scènes die eigenlijk heel aangrijpend zouden moeten zijn – een geboorte die bijna misgaat, de gewelddadige dood van een vriend of familielid van een van de hoofdpersonen – nauwelijks indruk maken. In één pagina is het gebeurd en dan reizen we, hup, weer verder naar de volgende historische gebeurtenis.

En dat is jammer, want juist als Follett zijn voet van het gaspedaal haalt, is het boek op zijn best. Zo beschrijft hij op hartverscheurende wijze de gang van de postbode door Aberowen, als die na de eerste dag van de Slag bij de Somme daar de rouwtelegrammen van het ministerie van Oorlog moet bezorgen.

Aan het eind van Val der titanen maakt een jonge Adolf Hitler zijn opwachting. In het tweede deel van Folletts trilogie moeten de families Williams, Fitzherbert, Ulrich, Dewar (politiek geslacht uit de VS) en Pesjkov (Russische arbeiders) zich staande houden tijdens WO II. Hopelijk slaagt Follett erin zijn personages dan wat meer diepgang te geven. Dat verdienen ze.

    • Bart Funnekotter