'Democratische rechtsstaat en Europese rechtsorde moeten in grondwet'

grondwet_1848_klIn de grondwet moet worden verankerd dat Nederland een ‘democratische rechtsstaat’ is die de grondrechten respecteert. Die moeten ook bij de tijd worden gebracht, bijvoorbeeld door de begrippen ‘drukpers’ en ‘telegraaf’ te schrappen. Ook zou er in moeten staan dat Nederland de ‘Europese rechtsorde’ bevordert. Een pre ambule is geen goed idee.

Dat is de kern van het advies van de Staatscommissie Grondwet dat gisteren werd gepubliceerd. Het is de 20e Staatscommissie sinds 1815 die adviseert over de Grondwet. Het vorige advies dateert uit 1971. Hier is het hele rapport te vinden. Het rapport werd gevraagd door het vorige kabinet. Toenmalig minister Ter Horst (PvdA, Binnenlandse zaken) was de drijvende kracht. Zij vond de grondwet flets en archaisch. Lees hier een bericht en de discussie die erover op deze site werd gevoerd. De Staatscommissie die zij instelde bestond uit experts, vooral hoogleraren bestuursrecht, zes vrouwen en vier mannen.  Bekijk hier een video over de installatie van de commissie in 2009.

[youtube]http://www.youtube.com/watch?v=ypHxhodEPp8[/youtube]

De Staatscommissie wil de grondwet niet vooraf laten gaan door een ‘pre-ambule’, een aanhef waarin iets symbolisch wordt gezegd over de identiteit, waarden of historische wortels van de Nederlander. Dat past niet bij het sobere, vooral juridische karakter van de grondwet. Bovendien is de kans het daarover eens te worden niet al te groot. Op dit weblog hier hebben tientallen inzenders eerder geprobeerd een passende pre ambule te verzinnen. De winnaar, aangewezen door een deskundige jury, kwam met de volgende tekst: ‘Wij, de burgers van Nederland, zijn verantwoordelijk voor onze rijk geschakeerde samenleving, die gebaseerd is op de beginselen van vrijheid, gelijkheid, verdraagzaamheid, rechtvaardigheid, solidariteit en  duurzaamheid. Ons land is een open, democratische en pluriforme rechtsstaat, en maakt deel uit van een sterk en bezield Europa.’

De staatscommissie vindt een nieuwe algemene bepaling met de fundamenten van het burgerschap echter beter, omdat die ook juridisch bindend is. Zo’n bepaling vormt een ‘expliciet interpretatiekader’ voor alles wat het parlement daarna aan wetten wenst aan te nemen. De nieuwe bepaling is bovendien eenvoudig te begrijpen. Het heeft dezelfde status als de overige grondwetsartikelen en is daarom niet vrijblijvend. Die bepaling moet aldus luiden:

1. Nederland is een democratische rechtsstaat. 2. De overheid eerbiedigt en waarborgt de menselijke waardigheid, de grondrechten en de fundamentele rechtsbeginselen. 3. Openbaar gezag wordt alleen uitgeoefend krachtens de Grondwet of de wet.

De Commissie denkt dat het vertrouwen in de overheid bij de burger kan worden versterkt als de burger ziet dat overheid aan dergelijke fundamentele regels is gebonden.

Ook het toetsingsverbod moet worden ‘heroverwogen’. De rechter mag in Nederland nu wetten niet beoordelen op hun grondwettigheid. Dat doen nu kabinet, Kamer en de Raad van State bij de voorbereiding van wetten. In andere Europese landen kan de rechter ook al aangenomen wetten toetsen aan de grondwet. De staatscommissie constateert de grondwet dan invloedrijker en zichtbaarder wordt, ook in het publieke debat. Het kan ook burgers doeltreffend beschermen in hun grondrechten. Het advies is een onverwachte steun aan een initiatiefwetsvoorstel van Groen Links leider Halsema, die ook constitutionele toetsing mogelijk wil maken. Lees daarover dit weblog.

De nieuwe ministers van Binnenlandse zaken (Donner) en Veiligheid en Justitie (Opstelten) vonden het gistermiddag wel chique dat ze meteen al een advies van een echte staatscommissie mochten aannemen. Donner liet niet na even te vermelden dat hij zelf, zijn vader en zijn grootvader al bij grondwetswijzigingen betrokken waren geweest. Lees hier zijn speech. Hij beloofde een ‘degelijke’ reactie van de regering en voorspelde dat het nog ‘jaren’ zou duren voordat er iets zal veranderen. Een ‘algemene bepaling’ vond hij een interessant idee. In constitutionele toetsing leek Donner een hard hoofd te hebben. Hij haalde de nieuwe kraakwet aan die het Hof Den Haag met een beroep op het EVRM eigenlijk onverbindend had verklaard. Dat was al niet goed gevallen in de Kamer. Als we ook toetsing aan de grondwet toelaten wordt dat ‘erger’. Opstelten zei in zijn speech, hier, weinig. Behalve dat het pakket suggesties ‘indrukwekkend’ is en het kabinet ze met een ‘open mind’ zal bekijken.

Reageren? Nuanceren en argumenteren verplicht. Volledige naamsvermelding.