De winnaar is Iran

Ondanks zijn nederlaag bij de verkiezingen lukte het Maliki om premier te blijven.

Iran hielp hem en versterkte zo zijn invloed in Irak, tot ongenoegen van Amerika.

(FILES) A picture dated on October 20, 2010 shows Iraqi Prime Minister Nuri al-Maliki during a meeting with Egyptian President Hosni Mubarak in Cairo. Maliki, Iraq's tough-talking but uncharismatic prime minister and former rebel, is set to hold on to the premiership eight months after inconclusive elections. AFP PHOTO/KHALED DESOUKI AFP

De eerste fase van de regeringsvorming in Irak is eindelijk afgerond, en de voorlopige winnaars zijn premier Nouri al-Maliki en Iran. Maliki verloor de parlementsverkiezingen op 7 maart , maar maakte duidelijk niettemin als premier te willen aanblijven. Het lukte hem. Iran hielp hem en versterkte zo zijn invloed in het land. Voor wat hoort wat.

Gisteren werd bekendgemaakt dat na maandenlang ruziën, konkelen en manipuleren een akkoord was bereikt over de verdeling van de belangrijkste regeringsposten in een toekomstige regering van nationale eenheid. De shi’iet Maliki blijft premier en een Koerd blijft president, hoogst waarschijnlijk weer Jalal Talabani.

Verkiezingswinnaar Iyad Allawi, ex-premier en leider van de seculiere Iraqiya-beweging, heeft zijn verzet tegen deelneming aan een regering onder Maliki opgegeven. Hij gaat zelf een nieuwe raad voor nationale strategie leiden en zijn partij levert de parlementsvoorzitter. Deze functie zal worden bekleed door een sunniet. Daarmee is naast de shi’itische meerderheid (60 procent) en de Koerdische minderheid (20 procent) ook de sunnitische minderheid vertegenwoordigd in de macht. Dit vinden de Amerikanen belangrijk, want de sunnitische ondervertegenwoordiging in parlement en provinciale raden door de boycot van de verkiezingen van 2005 heeft de opstand verhevigd.

Volgens de Iraakse grondwet moet de leider van het grootste partijblok de kabinetsformateur leveren. Deze premier-in-spe was Allawi. Maar Maliki regelde razendsnel na de verkiezingen een uitspraak van het Hooggerechtshof dat het grootste blok ook ná de verkiezingen kon worden gevormd. Vervolgens sloot hij een verbond met de fundamentalistisch-shi’itische Nationale Alliantie waarvan hij zich vóór de verkiezingen had afgescheiden omdat hij erop rekende dat zijn partij wel op eigen kracht de grootste zou kunnen worden.

Binnen die herstelde coalitie was overigens niet iedereen blij met een nieuw premierschap van Maliki, die de afgelopen vier jaar steeds meer macht naar zich heeft toegetrokken en van autoritaire neigingen wordt beschuldigd. Het duurde nog tot oktober voor hij binnen de coalitie voldoende steun had om tot premierskandidaat te worden genomineerd.

De omslag kwam toen de radicale shi’itische geestelijke Muqtada Sadr, met 40 (van de in totaal 325) parlementszetels een belangrijke partner in de Nationale Alliantie, zich achter Maliki’s aanblijven schaarde. Sadr is bepaald niet vergeten dat Maliki de drijvende kracht was achter twee zware offensieven in 2008 tegen zijn militie. Iran speelde een doorslaggevende rol bij de bemiddeling met Sadr, die in Iran aan zijn promotie tot ayatollah (geestelijk leider) werkt.

De VS, die nog 50.000 militairen in Irak hebben, verklaarden zich opgetogen over het akkoord dat „niemand uitsluit”. Maar het staat wel vast dat de VS er in werkelijkheid wegens de inmenging van Iran en Sadr met zeer gemengde gevoelens tegenaan kijken. Amerikaanse vertegenwoordigers hebben aangegeven zeer grote moeite te hebben met ministers die namens Sadr de veiligheidsministeries leiden – precies wat Sadr als tegenprestatie heeft geëist. Er zijn nu nog een paar weken nodig om de ministersploeg te vormen.

Toenemende invloed voor Teheran in Irak is ten minste even onwelkom op een moment waarop de VS zich actief inspannen Iran te isoleren vanwege zijn omstreden nucleaire programma. Maliki bezocht drie weken geleden nog Iran om steun te vragen bij de wederopbouw van zijn land.

De Koerdische leider Masoud Barzani, die het akkoord gisterochtend bekendmaakte, sprak van een „overwinning voor alle Irakezen”. Maar dat geldt niet voor Allawi, de grote verliezer van het machtsspel. Toen duidelijk werd dat hij lang niet genoeg steun kreeg om premier te worden, zette hij in op het presidentschap. Maar de Koerden wilden zich niet opofferen en Maliki had hun steun nodig voor zijn premierschap. Allawi’s partij levert dan wel de parlementsvoorzitter, maar dat is een machteloze functie. De raad van nationale strategie die Allawi gaat leiden moet nog worden ingericht en het staat helemaal niet vast dat hij werkelijk gezag krijgt. Daarvoor zou Maliki namelijk macht moeten inleveren.

Politici van Allawi’s Iraqiya toonden zich gisteren dan ook teleurgesteld. Een partijgenoot van Allawi: „De druk van Iran was te groot.”

Profiel van radicale geestelijke Muqtada Sadr: nrcnext.nl/links