Oude meesters die je bijblijven

Het echtpaar De Mol van Otterloo verzamelde vooral bijzondere schilderijen.

Veel bekende namen in het Mauritshuis, alles in superbe kwaliteit.

Je zult ze maar thuis aan de muur hebben hangen: een vroeg Rembrandt-portret, drie landschappen van Jacob van Ruisdael, een lekker los geschilderde kleine Frans Hals. Het van oorsprong Nederlandse, in de jaren zeventig naar Amerika geëmigreerde echtpaar Eijk en Rose-Marie de Mol van Otterloo verzamelde in de afgelopen twintig jaar 67 schilderijen van zeventiende-eeuwse Nederlandse meesters. Een keuze van 44 werken uit hun privécollectie is nu te zien in het Mauritshuis in Den Haag.

De tentoonstelling biedt een heel behoorlijk overzicht van de zeventiende-eeuwse Hollandse kunst. Veel van de grote schilders zijn vertegenwoordigd: Rembrandt, Hals en Van Ruisdael, maar ook Potter, Steen, Maes, Cuyp en Van Goyen. Maar anders dan bijvoorbeeld het verzamelaarsechtpaar Kremer, dat vorig jaar zijn collectie toonde in het Frans Halsmuseum in Haarlem, heeft het echtpaar De Mol van Otterloo niet zonder meer beroemde namen aangekocht, ze hebben ook echt steeds iets bijzonders gekozen. De begane grond van het Mauritshuis hangt vol met schilderijen die je bijblijven.

Een jonge vrouw in een portret van Salomon de Bray heeft wonderlijk goudblonde krulletjes van verf die nog nat lijkt; de haartjes in haar bontkraag zijn heel anders geschilderd, maar ogen net zo zacht. De vacht van Gerrit Dous Rustend hondje (1650) is extra aaibaar door het contrast met het geglazuurde aardewerk waar het dier tegenaan ligt en de knoestige takken met geel geworden mos daarnaast. Het schilderijtje is een mooie proeve van bekwaamheid in stofuitdrukking, die nog vertedering opwekt ook.

Het water in een zeegezicht van Simon de Vlieger is geweldig levendig: de golven dansen echt met elkaar, in de zon en in de schaduw en in het zilvergrijze gebied daartussen. De witte schuimkoppen die op een beschoeiing van houten palen slaan, zijn losjes en precies geschilderd. Ernaast hangt een contrastrijker zeegezicht van Jan Porcellis. De zee in de zon is witter dan bij De Vlieger, het water in de schaduw bijna zwart. De opspattende golven op de voorgrond lijken wel verschroeid gras. Porcellis’ zeegezicht is wat ongewoner, wat gedurfder maar beide werken zijn een lust voor het oog.

Opvallend is ook de uitstekende staat waarin de schilderijen verkeren. De sneeuwvlokken die Aert van der Neer omstreeks 1660 met zijn penseel door een winterlandschap blies zijn nog altijd hagelwit, net als de kragen van de figuren bij Nicolaes Maes en Rembrandts Aeltje Uylenburgh. Hun huid is schoon, hun wangen zijn roze. De heiige verte in een landschap van Adam Pijnacker wordt versterkt door de diepzwarte en vuurrode kleding van de figuren op de voorgrond. De bloemen van Rachel Ruysch en Jan Davidsz de Heem zijn kraakhelder.

Die superbe kwaliteit heeft ongetwijfeld te maken met de adviseurs van het echtpaar. Vanaf 1995 werden de verzamelaars terzijde gestaan door voormalig Rijksmuseum-directeur Simon Levie, die vorig jaar als adviseur werd opgevolgd door Frits Duparc, oud-directeur van het Mauritshuis.

Het budget van de De Mol van Otterloos is vele malen groter dan dat van zulke musea. En omdat zij zo verstandig zijn geweest experts in de arm te nemen die de oude kunst én de markt door en door kennen, hebben ze met dat budget in korte tijd een waarlijk museale schilderijencollectie weten op te bouwen. De tentoonstelling Made in Holland in het Mauritshuis is een museum in een museum.

tentoonstelling

Made in Holland. Oude Meesters uit een Amerikaanse privéverzameling.

T/m 30 jan. Het Mauritshuis, Korte Vijverberg 8, Den Haag. www.mauritshuis.nl*****