Kostwinnersmodel zit gezin in de weg

De samenleving is nog niet ingericht op werkende ouders, zegt onderzoeker Mariëlle Cloïn. De oplossing: „Geef mensen zeggenschap over hun eigen werktijden.”

Meer dan de helft van de Nederlanders heeft het regelmatig druk. Te druk. Ze voelen zich gejaagd, blijkt uit onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) dat vandaag werd gepubliceerd. „Dit onderzoek toont aan dat ons leven niet zo gesmeerd loopt als we zouden willen”, zegt onderzoeker Mariëlle Cloïn.

Omdat we massaal het gevoel hebben dat we het te druk hebben?

„Ja, dat is best zorgelijk. Bovendien kan het mensen, vooral vrouwen, afremmen meer te werken. Als het nu al aanpoten is alles te combineren, is het niet waarschijnlijk dat ze meer uren zullen gaan maken.”

Het grootste deel van de Nederlandse vrouwen werkt parttime, gemiddeld 24 uur per week. Hoe kun je het dan toch zo druk hebben?

„Dat lijkt tegenstrijdig. Het probleem is dat onze maatschappij nog vrijwel helemaal is ingericht op het kostwinnersmodel: de man werkt, de vrouw blijft thuis voor de kinderen. Schooltijden en openingstijden van winkels en instellingen zijn op dat model afgestemd. Veel moet tussen 9 en 5. Intussen zijn vrouwen meer gaan werken. Ons gedrag is dus veranderd, maar de omstandigheden nauwelijks. Het deeltijdmodel van nu, waarin de meeste mannen fulltime en de meeste vrouwen parttime werken, houdt het oude systeem in stand, omdat de meeste vrouwen naast hun baan de kinderen opvangen en het huishouden doen. Ze redden het daardoor net. Maar met de nodige stress.”

Dan kun je toch ook zeggen: het werkt, niks meer aan doen?

„Als 60 procent van de vrouwen en 52 procent van de mannen zich regelmatig te druk voelen, dan is dat een probleem van de samenleving, vind ik. Mensen ervaren het als een individueel probleem, maar het is een collectief probleem. Met het oog op de vergrijzing is het van groot belang dat vrouwen meer gaan werken, zonder dat mensen massaal overspannen thuis komen te zitten.”

En dat is te bereiken door mensen meer zeggenschap te geven over hun eigen werktijden?

„Ja. Veel mensen zien zeggenschap over hun werktijden als een belangrijke voorwaarde meer te werken, maar ook om de balans tussen werk en privé te verbeteren. Het scheelt enorm als werknemers de mogelijkheid krijgen hun eigen tijd beter in te delen of af en toe thuis kunnen werken.”

Maar dat is niet voor iedere werknemer weggelegd. Een docent moet gewoon voor de klas staan.

„Ook in het onderwijs en de zorg is het mogelijk een deel van het werk thuis te doen. De administratie, bijvoorbeeld.”

Wordt de druk en de stress niet alleen maar groter als werk en privé in elkaar gaan overlopen?

„Dat is een risico. De grenzen tussen werk en thuis zullen vervagen. Daar moet je tegen kunnen. We zitten nu in een fase van aftasten en experimenteren.”